ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਨੇਮ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਕੋਰਸ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੜਾ ਸੌਖਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਆਕਰਣ ਪਾਠਅਧਿਆਇ 1 · ਮੁੱਢਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ · Basic Punjabi Grammar1 / 28
ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ 2: ਪੁਲਿੰਗ ਇਕ ਵਚਨ - ਔਂਕੜ
ਲਗਾਂ Vowel signs
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵੰਡ · 8 Parts of Speech
ਨਾਂਵ Noun
ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੀਵ, ਵਸਤੂ, ਥਾਂ, ਭਾਵ ਜਾਂ ਕੰਮ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ। ਜਿਵੇਂ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ, ਫੁੱਲ, ਸੋਨਾ, ਪੰਛੀ।
ਪੜਨਾਂਵ Pronoun
ਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ। ਜਿਵੇਂ: ਮੈਂ, ਅਸੀਂ, ਸਾਡਾ, ਤੂੰ, ਤੁਸੀਂ, ਉਹ, ਤੁਹਾਨੂੰ।
- ਰਾਮ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੇਡਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸ਼ਾਮ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲੇ ਤੇ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ Adjective
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸੇ। ਜਿਵੇਂ: ਸੋਹਣਾ, ਗੰਦਾ, ਛੋਟਾ, ਮੋਟਾ, ਪਤਲਾ, ਸਿਆਣਾ, ਭੋਲਾ, ਮੈਲਾ।
ਕਿਰਿਆ Verb
ਕੰਮ ਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ। ਜਿਵੇਂ: ਪੜ੍ਹਨਾ, ਲਿਖਣਾ, ਹੱਸਣਾ, ਰੋਣਾ, ਲੜਨਾ, ਖੇਡਣਾ, ਚੱਲਣਾ, ਖਾਣਾ।
ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ Adverb
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸੇ — ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ, ਕਦੋਂ ਜਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ: ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ, ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ, ਤੇਜ਼ ਤੁਰਦਾ, ਤੇਜ਼ ਦੌੜਨਾ, ਸਵੇਰੇ ਜਾਗਣਾ, ਛੇਤੀ ਖਾਣਾ।
ਸੰਬੰਧਕ Postposition
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਦੱਸੇ। ਜਿਵੇਂ: ਦਾ, ਦੇ, ਦੀ, ਨੂੰ, ਨੇ, ਨਾਲ, ਵਿੱਚ, ਉੱਤੇ, ਅੰਦਰ, ਬਾਹਰ।
- ਰਾਮ ਦਾ ਖੇਤ।
- ਰਾਜੂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ।
- ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਝਾੜੂ।
ਯੋਜਕ Conjunction
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: ਤੇ, ਅਤੇ, ਜੇਕਰ, ਜਾਂ, ਤਾਂ, ਕਿ, ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ।
- ਮੈਂ ਘਰ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜੇਕਰ ਘਰ ਬੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
- ਮੈਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਮੈਂ ਖੂਹ ਤੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਵਿਸਮਿਕ Interjection
ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਹੈਰਾਨੀ, ਇੱਛਾ, ਖੁਸ਼ੀ, ਗ਼ਮੀ, ਡਰ ਜਾਂ ਸਿਫ਼ਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਰਾਉਣ। ਜਿਵੇਂ: ਵਾਹ! ਹਾਏ! ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਵਾ! ਬੱਲੇ! ਕਾਸ਼! ਆਹ! ਉਫ਼! ਹੇ ਯਾਰ! ਐ ਜੀ! ਰੇ!
ਵਚਨ Number
ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਜਿਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ, ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਆਦਿ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਜਾਂ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਪਤਾ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਚਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਚਨ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇਕ ਵਚਨ ਅਤੇ ਬਹੁ ਵਚਨ।
ਇਕ ਵਚਨ (Singular)
ਜਿਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਜੀਵ, ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਬੱਚਾ, ਬਾਲੀ, ਕੁਰਸੀ, ਘੜਾ, ਬੰਦਾ, ਭਾਂਡਾ, ਰੁਮਾਲ, ਪੰਛੀ।
ਬਹੁ ਵਚਨ (Plural)
ਜਿਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੀਵਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਬੱਚੇ, ਬਾਲੀਆਂ, ਕੁਰਸੀਆਂ, ਘੜੇ, ਬੰਦੇ, ਭਾਂਡੇ, ਰੁਮਾਲ, ਪੰਛੀਆਂ।
ਲਿੰਗ Gender
ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਪੁਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ।
ਪੁਲਿੰਗ (Masculine words)
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਪੁਰਖ ਜਾਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਮੁੰਡਾ, ਬਿੱਲਾ, ਚਾਚਾ, ਕੰਘਾ, ਮੰਜਾ, ਘੋੜਾ, ਦਾਦਾ, ਲੱਕ, ਸ਼ੇਰ।
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ (Feminine words)
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਕੁੜੀ, ਬਿੱਲੀ, ਚਾਚੀ, ਕੰਘੀ, ਮੰਜੀ, ਘੋੜੀ, ਦਾਦੀ, ਕਮਰ, ਸ਼ੇਰਨੀ।
ਨਾਂਵ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ Five types of noun
- ਆਮ / ਜਾਤੀ Common noun
- ਮੰਡੀ, ਕਿਸਾਨ, ਜਾਨਵਰ, ਹੀਰਾ
- ਵਿਸ਼ੇਸ਼ / ਖਾਸ Proper noun
- ਸਮੁੰਦਰੀ, ਖੇੜਾ, ਕੋਹਿਨੂਰ, ਡੌਲਫਿਨ
- ਇਕੱਠ Collective noun
- ਸੰਗਤ, ਫੌਜ, ਕਲਾਸ / ਜਮਾਤ
- ਭਾਵ Abstract noun
- ਦੁੱਖ / ਸੁੱਖ, ਪ੍ਰੇਮ, ਸਰਦੀ / ਗਰਮੀ, ਰੋਣਾ
- ਵਸਤੂ Material noun
- ਸੋਨਾ, ਪਾਣੀ, ਘਿਉ — ਜੋ ਤੋਲੀਆਂ / ਮਿਣੀਆਂ ਜਾਣ
ਭਾਗ 1 · ਪੰਨਾ 6
ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ Six types of pronoun
- ਪੁਰਖ ਵਾਚਕ Personal
- ਮੈਂ, ਅਸੀਂ, ਤੁਸੀਂ, ਉਹ।
- ਨਿੱਜ ਵਾਚਕ Reflexive
- ਆਪਣਾ, ਆਪ, ਆਪੇ।
- ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਚਕ Demonstrative
- ਇਹ, ਉਹ, ਔਹ, ਇੱਥੇ, ਉੱਥੇ।
- ਅਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਚਕ Indefinite
- ਕਈ, ਵਿਰਲੇ, ਬਹੁਤ।
- ਸੰਬੰਧਕ ਵਾਚਕ Relative
- ਜੋ, ਜਿਹੜਾ, ਜਿਸ, ਤਿਸ।
- ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਾਚਕ Interrogative
- ਕੌਣ, ਕਿਹੜਾ, ਕੀ, ਕਾਹੇ।
ਭਾਗ 1 · ਪੰਨਾ 8
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ Five types of adjective
- ਗੁਣਵਾਚਕ Quality
- ਨਾਂਵ / ਪੜਨਾਂਵ ਦਾ ਗੁਣ ਜਾਂ ਔਗੁਣ। ਜਿਵੇਂ: ਪਤਲੀ ਕੁੜੀ, ਸੁੰਦਰ ਛੋਟੇ।
- ਸੰਖਿਆਵਾਚਕ Number
- ਨਾਂਵ / ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਗਿਣਤੀ। ਜਿਵੇਂ: ਪੰਜਾਹ ਰੁਪਏ, ਅੱਠ ਕਿਤਾਬਾਂ।
- ਪਰਿਮਾਣਵਾਚਕ Quantity
- ਨਾਂਵ / ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਮਿਣਤੀ, ਮਾਪ ਜਾਂ ਤੋਲ। ਜਿਵੇਂ: ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੁ, ਬਹੁਤ ਧਨ।
- ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ Demonstrative
- ਨਾਂਵ / ਪੜਨਾਂਵ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਕੇਤ। ਜਿਵੇਂ: ਇਹ ਮੁੰਡਾ, ਔਹ ਫੁੱਲ।
- ਪੜਨਾਂਵੀਂ Pronominal
- ਪੜਨਾਂਵ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ: ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ।
ਭਾਗ 1 · ਪੰਨਾ 13
ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ Pronoun persons
ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ (First person)
ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਜਿਵੇਂ: ਮੈਂ, ਅਸੀਂ।
ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ (Second person)
ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਤੂੰ, ਤੁਸੀਂ।
ਅਨਯ ਪੁਰਖ (Third person)
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਉਹ, ਇਹ।
ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਲ Verb tenses
ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ (Present tense)
ਉਹ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤ ਕਾਲ (Past tense)
ਉਹ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਭਵਿੱਖ ਕਾਲ (Future tense)
ਉਹ ਕੀਰਤਨ ਕਰੇਗਾ।
ਕਾਰਕ Case
ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ। ਇਹ 8 ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਠ ਕਾਰਕ
ਸੰਬੰਧ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ
ਨੇ · ਨੂੰ · ਲਈ · ਵਾਸਤੇ · ਵਿੱਚ · ਤੋਂ · ਉੱਤੇ · ਕੋਲੋਂ · ਦੁਆਰਾ
ਭਾਗ 1 · ਪੰਨੇ 3, 17
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ
ਵਾਧੂ ਸਰੋਤ: ਸਰਦਾਰ ਅਜੈਪਾਲ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਕੋਰਸ, ਭਾਗ 1 · ਪੰਨੇ 2–17
ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ 2: ਪੁਲਿੰਗ ਇਕ ਵਚਨ - ਔਂਕੜ
ਅਧਿਆਇ 1 · ਮੁੱਢਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ · Basic Punjabi Grammar
ਲਗਾਂ Vowel signs
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵੰਡ · 8 Parts of Speech
ਨਾਂਵ Noun
ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੀਵ, ਵਸਤੂ, ਥਾਂ, ਭਾਵ ਜਾਂ ਕੰਮ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ। ਜਿਵੇਂ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ, ਫੁੱਲ, ਸੋਨਾ, ਪੰਛੀ।
ਪੜਨਾਂਵ Pronoun
ਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ। ਜਿਵੇਂ: ਮੈਂ, ਅਸੀਂ, ਸਾਡਾ, ਤੂੰ, ਤੁਸੀਂ, ਉਹ, ਤੁਹਾਨੂੰ।
- ਰਾਮ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੇਡਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸ਼ਾਮ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲੇ ਤੇ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ Adjective
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸੇ। ਜਿਵੇਂ: ਸੋਹਣਾ, ਗੰਦਾ, ਛੋਟਾ, ਮੋਟਾ, ਪਤਲਾ, ਸਿਆਣਾ, ਭੋਲਾ, ਮੈਲਾ।
ਕਿਰਿਆ Verb
ਕੰਮ ਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ। ਜਿਵੇਂ: ਪੜ੍ਹਨਾ, ਲਿਖਣਾ, ਹੱਸਣਾ, ਰੋਣਾ, ਲੜਨਾ, ਖੇਡਣਾ, ਚੱਲਣਾ, ਖਾਣਾ।
ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ Adverb
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸੇ — ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ, ਕਦੋਂ ਜਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ: ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ, ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ, ਤੇਜ਼ ਤੁਰਦਾ, ਤੇਜ਼ ਦੌੜਨਾ, ਸਵੇਰੇ ਜਾਗਣਾ, ਛੇਤੀ ਖਾਣਾ।
ਸੰਬੰਧਕ Postposition
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਦੱਸੇ। ਜਿਵੇਂ: ਦਾ, ਦੇ, ਦੀ, ਨੂੰ, ਨੇ, ਨਾਲ, ਵਿੱਚ, ਉੱਤੇ, ਅੰਦਰ, ਬਾਹਰ।
- ਰਾਮ ਦਾ ਖੇਤ।
- ਰਾਜੂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ।
- ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਝਾੜੂ।
ਯੋਜਕ Conjunction
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: ਤੇ, ਅਤੇ, ਜੇਕਰ, ਜਾਂ, ਤਾਂ, ਕਿ, ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ।
- ਮੈਂ ਘਰ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜੇਕਰ ਘਰ ਬੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
- ਮੈਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਮੈਂ ਖੂਹ ਤੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਵਿਸਮਿਕ Interjection
ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਹੈਰਾਨੀ, ਇੱਛਾ, ਖੁਸ਼ੀ, ਗ਼ਮੀ, ਡਰ ਜਾਂ ਸਿਫ਼ਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਰਾਉਣ। ਜਿਵੇਂ: ਵਾਹ! ਹਾਏ! ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਵਾ! ਬੱਲੇ! ਕਾਸ਼! ਆਹ! ਉਫ਼! ਹੇ ਯਾਰ! ਐ ਜੀ! ਰੇ!
ਵਚਨ Number
ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਜਿਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ, ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਆਦਿ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਜਾਂ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਪਤਾ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਚਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਚਨ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇਕ ਵਚਨ ਅਤੇ ਬਹੁ ਵਚਨ।
ਇਕ ਵਚਨ (Singular)
ਜਿਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਜੀਵ, ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਬੱਚਾ, ਬਾਲੀ, ਕੁਰਸੀ, ਘੜਾ, ਬੰਦਾ, ਭਾਂਡਾ, ਰੁਮਾਲ, ਪੰਛੀ।
ਬਹੁ ਵਚਨ (Plural)
ਜਿਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੀਵਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਬੱਚੇ, ਬਾਲੀਆਂ, ਕੁਰਸੀਆਂ, ਘੜੇ, ਬੰਦੇ, ਭਾਂਡੇ, ਰੁਮਾਲ, ਪੰਛੀਆਂ।
ਲਿੰਗ Gender
ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਪੁਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ।
ਪੁਲਿੰਗ (Masculine words)
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਪੁਰਖ ਜਾਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਮੁੰਡਾ, ਬਿੱਲਾ, ਚਾਚਾ, ਕੰਘਾ, ਮੰਜਾ, ਘੋੜਾ, ਦਾਦਾ, ਲੱਕ, ਸ਼ੇਰ।
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ (Feminine words)
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਕੁੜੀ, ਬਿੱਲੀ, ਚਾਚੀ, ਕੰਘੀ, ਮੰਜੀ, ਘੋੜੀ, ਦਾਦੀ, ਕਮਰ, ਸ਼ੇਰਨੀ।
ਨਾਂਵ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ Five types of noun
- ਆਮ / ਜਾਤੀ Common noun
- ਮੰਡੀ, ਕਿਸਾਨ, ਜਾਨਵਰ, ਹੀਰਾ
- ਵਿਸ਼ੇਸ਼ / ਖਾਸ Proper noun
- ਸਮੁੰਦਰੀ, ਖੇੜਾ, ਕੋਹਿਨੂਰ, ਡੌਲਫਿਨ
- ਇਕੱਠ Collective noun
- ਸੰਗਤ, ਫੌਜ, ਕਲਾਸ / ਜਮਾਤ
- ਭਾਵ Abstract noun
- ਦੁੱਖ / ਸੁੱਖ, ਪ੍ਰੇਮ, ਸਰਦੀ / ਗਰਮੀ, ਰੋਣਾ
- ਵਸਤੂ Material noun
- ਸੋਨਾ, ਪਾਣੀ, ਘਿਉ — ਜੋ ਤੋਲੀਆਂ / ਮਿਣੀਆਂ ਜਾਣ
ਭਾਗ 1 · ਪੰਨਾ 6
ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ Six types of pronoun
- ਪੁਰਖ ਵਾਚਕ Personal
- ਮੈਂ, ਅਸੀਂ, ਤੁਸੀਂ, ਉਹ।
- ਨਿੱਜ ਵਾਚਕ Reflexive
- ਆਪਣਾ, ਆਪ, ਆਪੇ।
- ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਚਕ Demonstrative
- ਇਹ, ਉਹ, ਔਹ, ਇੱਥੇ, ਉੱਥੇ।
- ਅਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਚਕ Indefinite
- ਕਈ, ਵਿਰਲੇ, ਬਹੁਤ।
- ਸੰਬੰਧਕ ਵਾਚਕ Relative
- ਜੋ, ਜਿਹੜਾ, ਜਿਸ, ਤਿਸ।
- ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਾਚਕ Interrogative
- ਕੌਣ, ਕਿਹੜਾ, ਕੀ, ਕਾਹੇ।
ਭਾਗ 1 · ਪੰਨਾ 8
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ Five types of adjective
- ਗੁਣਵਾਚਕ Quality
- ਨਾਂਵ / ਪੜਨਾਂਵ ਦਾ ਗੁਣ ਜਾਂ ਔਗੁਣ। ਜਿਵੇਂ: ਪਤਲੀ ਕੁੜੀ, ਸੁੰਦਰ ਛੋਟੇ।
- ਸੰਖਿਆਵਾਚਕ Number
- ਨਾਂਵ / ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਗਿਣਤੀ। ਜਿਵੇਂ: ਪੰਜਾਹ ਰੁਪਏ, ਅੱਠ ਕਿਤਾਬਾਂ।
- ਪਰਿਮਾਣਵਾਚਕ Quantity
- ਨਾਂਵ / ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਮਿਣਤੀ, ਮਾਪ ਜਾਂ ਤੋਲ। ਜਿਵੇਂ: ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੁ, ਬਹੁਤ ਧਨ।
- ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ Demonstrative
- ਨਾਂਵ / ਪੜਨਾਂਵ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਕੇਤ। ਜਿਵੇਂ: ਇਹ ਮੁੰਡਾ, ਔਹ ਫੁੱਲ।
- ਪੜਨਾਂਵੀਂ Pronominal
- ਪੜਨਾਂਵ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ: ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ।
ਭਾਗ 1 · ਪੰਨਾ 13
ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ Pronoun persons
ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ (First person)
ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਜਿਵੇਂ: ਮੈਂ, ਅਸੀਂ।
ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ (Second person)
ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਤੂੰ, ਤੁਸੀਂ।
ਅਨਯ ਪੁਰਖ (Third person)
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ: ਉਹ, ਇਹ।
ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਲ Verb tenses
ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ (Present tense)
ਉਹ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤ ਕਾਲ (Past tense)
ਉਹ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਭਵਿੱਖ ਕਾਲ (Future tense)
ਉਹ ਕੀਰਤਨ ਕਰੇਗਾ।
ਕਾਰਕ Case
ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ। ਇਹ 8 ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਠ ਕਾਰਕ
ਸੰਬੰਧ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ
ਨੇ · ਨੂੰ · ਲਈ · ਵਾਸਤੇ · ਵਿੱਚ · ਤੋਂ · ਉੱਤੇ · ਕੋਲੋਂ · ਦੁਆਰਾ
ਭਾਗ 1 · ਪੰਨੇ 3, 17
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ
ਵਾਧੂ ਸਰੋਤ: ਸਰਦਾਰ ਅਜੈਪਾਲ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਕੋਰਸ, ਭਾਗ 1 · ਪੰਨੇ 2–17
ਅਧਿਆਇ 2 · ਪੁਲਿੰਗ ਇਕ ਵਚਨ - ਔਂਕੜ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕ ਵਚਨ - ਔਂਕੜ
1
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਉਤਮੁ ਤੇ ਨੀਚੁ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਆਈ ਹੈ, ਇਸ ਔਂਕੜ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਅਰਥ ਹੈ: ਉਤਮੁ ਪੁਲਿੰਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਵਚਨ ਵੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਚੁ ਪੁਲਿੰਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਵਚਨ ਵੀ ਹੈ।
ਤਾਣੁ = ਬਲ ਇਕ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਲਿੰਗ ਵੀ ਹੈ।
ਪੁਲਿੰਗ ਇਕ ਵਚਨ · ਔਂਕੜ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 4
ਅਧਿਆਇ 3 · ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ - ਮੁਕਤਾ ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ - ਮੁਕਤਾ
1ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ - ਮੁਕਤਾ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ - ਮੁਕਤਾ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਜਿੱਥੇ ਭਗਤੁ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਭਗਤ ਤੇ ਪੁਲਿੰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਗਤ ਦਾ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਮੁਕਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਦਿਵਸੁ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਲਿੰਗ ਵੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਦਿਵਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਮੁਕਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਭੋਜਨੁ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੁਲਿੰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਮੁਕਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਭੋਜਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ · ਮੁਕਤਾ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 5
2ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ - ਮੁਕਤਾ (ਭਾਗ ਦੂਜਾ)
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ - ਮੁਕਤਾ (ਭਾਗ ਦੂਜਾ)
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇੱਥੇ ਸੁਖੁ ਉਕਾਰਾਂਤ ਹੈ, ਅਰਥ ਹੈ: ਪੁਲਿੰਗ ਰੂਪ ’ਚ ਇਕ ਸੁਖ। ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਅਕਾਰਾਂਤ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਬਹੁਤੇ ਸੁਖ।
ਜਿੱਥੇ ਪੁਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਪੰਡਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪੰਡਿਤੁ ਉਕਾਰਾਂਤ ਆ ਗਿਆ । ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪੰਡਿਤ ਅਕਾਰਾਂਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਨੁ ਉਕਾਰਾਂਤ ਹੈ, ਅਰਥ ਹੈ: ਪੁਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਜਨ। ਜਨ ਅਕਾਰਾਂਤ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਬਹੁਤੇ ਜਨ।
ਜਿੱਥੇ ਪੁਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਰਸਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਰਾਹੁ ਉਕਾਰਾਂਤ ਆ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਜਿਆਦਾ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਰਾਹ ਅਕਾਰਾਂਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 6
ਅਧਿਆਇ 4 · ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ
1ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਕਰਮੁ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਔਂਕੜ ਸਹਿਤ ਆਇਆ ਹੈ। ਕਰਮੁ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਮੁਲੁ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਮੁਲੁ ਵੀ ਔਂਕੜ ਸਹਿਤ ਹੀ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਨਾਮੁ ਪਦਾਰਥੁ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਨਾਉਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਔਂਕੜ ਸਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਮੁਲੁ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਵੀ ਔਂਕੜ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਸਾਹਿਬੁ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਨਾਉਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਔਂਕੜ ਸਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਮਿਹਰਵਾਨੁ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਵੀ ਔਂਕੜ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਗੁਰੁ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਨਾਉਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਔਂਕੜ ਸਹਿਤ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਤੀਰਥੁ, ਪਾਰਜਾਤੁ, ਮਨਸਾ ਪੂਰਣਹਾਰੁ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਵੀ ਔਂਕੜ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 7
2ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (1)
ਇਸੇ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਆਈ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਸਾਹਿਬੁ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਨਾਉਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਖਿਆਵਾਚੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਏਕੁ ਔਂਕੜ ਸਹਿਤ ਆਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੁ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਨਾਉਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸੁਘਰੁ, ਸਰੂਪੁ ਤੇ ਸੁਜਾਨੁ ਵੀ ਔਂਕੜ ਸਹਿਤ ਆਏ ਹਨ।
ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ
ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ
ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ
ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ
ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ
ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਕਾਰਾਂਤ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 8
ਅਧਿਆਇ 5 · ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ
1ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (1)
ਨੋਟ: ਇਕ ਵਚਨ: ਸੋ, ਸੁ, ਸੋਈ, ਸੁਈ, ਸਾ (ਉਹ ਇਕ) ਬਹੁ ਵਚਨ: ਸੇ, ਸਿ, ਸੇਈ (ਉਹ ਬਹੁਤੇ-ਬਹੁਤੀਆਂ)
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਬਸਤ੍ਰ ਨਾਉਂ ਬਹੁਵਚਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਕਾਰਾਂਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸੁੰਦਰ ਵੀ ਮੁਕਤਾ-ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਾਉਂ ਬਹੁਵਚਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤਾ-ਅੰਤ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਿਰਵੈਰ ਵੀ ਅਕਾਰਾਂਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ।
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ
ਗੁਣ ਅਤੇ ਸੇਈ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਮੋਲਕ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ।
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 9
2ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਨੋਟ: ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਘੜ, ਸਰੂਪ, ਨਿਰਮਲ, ਉਤਮ, ਅਨੂਪ, ਅਖੁਟ, ਬੇਅੰਤ, ਅਗਣਤ, ਅਪਾਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹਨ।
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ
ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਕਾਰਾਂਤ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 10
3ਪੁਲਿੰਗ — ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ — ਪੁਲਿੰਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ
ਪੁਲਿੰਗ — ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ — ਪੁਲਿੰਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (27)
ਭਗਤੁ, ਪੰਡਿਤੁ,
ਭੋਜਨੁ, ਦਿਵਸੁ,
ਸੁਖੁ, ਗੁਰੂ ਆਦਿ।
ਨਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਮੁਲੁ, ਸੁੰਦਰੁ,
ਸੁਘੜੁ, ਬੇਅੰਤੁ,
ਚਤੁਰੁ, ਸਰੂਪੁ,
ਅਘਟੁ ਆਦਿ।
ਇਕ ਅਮੁਲ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਇਕ ਸੁਘੜ ਇਕ ਬੇਅੰਤ ਇਕ ਚਤੁਰ ਪੁਲਿੰਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਮੁਲੁ, ਸੁੰਦਰੁ, ਸੁਘੜੁ, ਬੇਅੰਤੁ,
ਚਤੁਰੁ, ਸਰੂਪੁ, ਅਘਟੁ, ਨਿਰਮਲੁ,
ਨਿਰਵੈਰੁ, ਅਘਟੁ, ਦਇਆਲੁ ਆਦਿ।
ਕਨੂੰਨ ਅਤੇ (ਇਕ) ਅਮੋਲਕ ਦਰਬਾਰ ਹੈ।
ਅਤੇ ਸਿਆਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਵਚਨ ਜਨ, ਨਾਮ, ਰਾਹ,
ਭਗਤ, ਪੰਡਿਤ,
ਭੋਜਨ, ਦਿਵਸ,
ਸੁਖ, ਸਿਖ ਆਦਿ।
ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ(ਬਹੁਤੇ) ਭਗਤ ਕਬੂਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਮੁਲ, ਸੁੰਦਰ,
ਸੁਘੜ, ਬੇਅੰਤ,
ਚਤੁਰ, ਸਰੂਪ,
ਅਘਟ ਆਦਿ।
ਬਹੁਤੇ ਅਮੁਲ ਬਹੁਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਹੁਤੇ ਸੁਘੜ ਬਹੁਤੇ ਬੇਅੰਤ ਬਹੁਤੇ ਚਤੁਰ ਅਮੁਲ, ਸੁੰਦਰ, ਸੁਘੜ, ਬੇਅੰਤ,
ਚਤੁਰ, ਸਰੂਪ, ਅਘਟ, ਨਿਰਮਲ,
ਨਿਰਵੈਰ, ਅਘਟ, ਦਇਆਲ ਆਦਿ।
(ਬਹੁਤੇ) ਨਿਰਵੈਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਪੁਲਿੰਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 12
ਅਧਿਆਇ 6 · ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ - ਮੁਕਤਾ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ - ਮੁਕਤਾ
1ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ - ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ - ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (2)
ਇਕ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ।
‘ਮੈਡੀ’ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਵਾਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਦੇਹ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਦੇਹੀ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਤਾ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ‘ਨਿਮਾਣੀ’ ਤੋਂ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ’ਚ ਹਥੁ, ਪੈਰੁ, ਤਨੁ ਇਕ ਵਚਨ ਪੁਲਿੰਗ ਨਾਉਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਆਈ ਹੈ। ਦੇਹ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੇਹੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਸ਼ਬਦ ਅਕਾਰਾਂਤ ਆਇਆ ਹੈ।
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ · ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 14
2ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ - ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ…
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ - ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ…
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ · ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ…
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 15
ਅਧਿਆਇ 7 · ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ - ਮੁਕਤਾ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ - ਮੁਕਤਾ
1ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ - ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ - ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (1)
ਨਾਉਂ ਦਾਤਾ ਇਕ ਵਚਨ ਪੁਲਿੰਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਇਕੁ ਔਂਕੜ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ਬੁਝਾਈ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਇਕ ਔਂਕੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਇਆ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਗਲ (ਗੱਲ) ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਗੁਹਜ (ਗੁੱਝੀ) ਵੀ ਅਕਾਰਾਂਤ ਆਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਭੁਖ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸਭ ਵੀ ਮੁਕਤਾ-ਅੰਤ (ਬਿਨਾਂ ਔਂਕੜ ਤੋਂ) ਆਇਆ ਹੈ।
ਬੁਝਾਈ=ਸਮਝ, ਅਕਲ, ਮਤਿ, ਸੂਝ
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ · ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 16
2ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ - ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ - ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (1)
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਲਈ ਇਹ / ਏਹ / ਉਹ / ਓਹ ਇਕ / ਏਕ / ਸਭ / ਅਵਰ ਕਵਣ / ਕਵਨ / ਹੋਰ ਆਦਿ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਵੇਲਾ, ਵਖਤੁ ਤੇ ਵਾਰੁ ਇਕ ਵਚਨ ਪੁਲਿੰਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਔਂਕੜ ਨਾਲ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਵਣ ਕਵਣੁ ਔਂਕੜ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ਥਿਤਿ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਉਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਵਣ ਵੀ ਅਕਾਰਾਂਤ ਆਇਆ ਹੈ।
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ · ਮੁਕਤਾ ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 17
ਅਧਿਆਇ 8 · ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਤਤਸਮ ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਤਤਸਮ
1
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਤਤਸਮ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 18
ਅਧਿਆਇ 9 · ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ
1ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁ…
ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁ…
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (4)
ਇਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁ ਵਚਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਉਪਰੋਕਤ ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਇਕ-ਇਕ ਪੁਮਾਣ ਦੇਖੋ ਜੀ:
(ਕੁੱਝ ਐਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲਿਕ ਔਂਕੜ -:
ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁ…
ਪਵਿਤੁ ਪਾਵਨ ਸੇ ਜਨ ਨਿਰਮਲ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਮਿ ਸਮਾਇ ॥੮॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁ…
ਹਰਿ ਰਸਿ ਚਾਖਿਐ ਮੁਕਤੁ ਭਏ ਜਿਨੑਾ ਸਾਚੋ ਭਾਈ ॥੧॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਉਕਾਰਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁ…
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ - ਅਧਿਆਇ 8 0(॥
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 19
ਅਧਿਆਇ 10 · ਸੰਬੋਧਨ ਸੰਬੋਧਨ
1ਪਾਠ 1
ਪਾਠ 1
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (2)
ਇਸ ਤੁ ਕ 'ਚ ਸਤਿਗੁਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਨਹੀਂ ਆਈ।
ਰੁੱਕਣਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ...। ”
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਜੇ ਸਤਿਗੁਰ ਇਕ ਵਚਨ ਨਾਉਂ ਹੈ ਤਾਂ ਔਂਕੜ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਪਰ ਇੱਥੇ ਸਤਿਗੁਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਬੋਧਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ , ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਵਾਜ ਦੇਣੀ। ਇੱਤੇ ਅਰਸ਼ ਹੈਂ: ਹੇ ਸਤਿਗੁਰ! (ਮੈਂ) ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਪਰ੍ਭ ਅਤੇ ਪੀਤਮ ਇਕ ਰੱਬ ਲਈ ਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਨਹੀਂ ਆਈ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਹੇ ਪਰ੍ਭੂ! ਹੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ! ਹੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ!
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 20
2ਹੈ। ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਕੇ ਰੁੱਕਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਜ…
ਹੈ। ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਕੇ ਰੁੱਕਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਜ…
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (3)
ਵਿਧੀ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖੀ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੁਕ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਨਾਨਕ ਕੂੜਿ ਇਕੱਠਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਘੋਰ ਬੇਅਦਬੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਸੰਬੋਧਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਰੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇ।
ਰਾਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਥ ਨੂੰ ਲੁਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਨਾਨਕ ਲਫ਼ਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁੱਕਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ `ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਵਾਲੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁੱਕਿਆ ਨਾਂਹ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ:
ਹੈ। ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਕੇ ਰੁੱਕਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਜ…
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 21
3ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੰਬੋਧਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁੱਕ ਕੇ ਸਮਝ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ…
ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੰਬੋਧਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁੱਕ ਕੇ ਸਮਝ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ…
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (4)
ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਰਸ ਖਾ ਕੇ (ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ) ਨਾਮ ਦਾ ਪੁਕਾਸ਼ ਕਰੋਂ।
ਚਾਨਣ ਬਖਸ਼।
ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਰੀ ਬਿਸਰਾਮ ਬਦੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹਨ ਕਿਆਨੀ ਐਮਿਤਮਾਫ ਸਿੱਖੇ ਰੁਮਿਆਣਾ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਜਨ ਇਕ ਵਚਨ, ਪੁਲਿੰਗ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਨ ਸੰਬੋਧਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਹੇ ਜਨ। ਸਤਿਗੁਰ ਵੀ ਇਕ- ਵਚਨ ਤੇ ਪੁਲਿੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਅਰਥ ਹੈ: ਹੇ ਸਤਿਗੁਰ। ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਵੀ ਸਤਿਗੁਰ ਸੰਬੋਧਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੇ ਸਤਿਗੁਰੂ! ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਵੀ ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਗੁਰਦੇਵ! ਸੰਬੋਧਨ ਹੋਵੇਗਾ। ,
ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੰਬੋਧਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁੱਕ ਕੇ ਸਮਝ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ…
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 22
ਅਧਿਆਇ 11 · ਸੰਬੰਧਕ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਕ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਚ
1ਸੰਬੰਧਕ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਚ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਸੰਬੰਧਕ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਚ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (2)
ਕ ਵਿਚ ਸਗ ਇਵ ਜੇ ਗੈਸ ਆ ਲਵ ਭ ਅਦਿਰ ਭਲੇ ਗਿ ਪੰ ਮਸ ਕੀ ਅੱਖਰ ਦੀ ਔਕੜ ਲੱਤ ਗਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਕਾ ਸੰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਤੇ ਸੰਬੰਧਕ ਆਉਣ ੫ ਤੇ ਸੰਬੰਧਕ ਕਾਰਣ ਪਰਮੇਸਰ ਦੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਗਈ।
ਸੰਬੰਧਕ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਚ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 23
2ਸੰਬੰਧਕ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਚ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਸੰਬੰਧਕ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਚ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (2)
ਉਪਰੋਕਤ ਪੁਮਾਣਾਂ ਵਿਚ ਕੀ, ਕਉ, ਕਾ, ਮਹਿ, ਤੇ,
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਗਈ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਬਾਲਕੁ ਔਂਕੜ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਬਾਲਕ ਅੱਗੇ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਬਾਲਕ ਦੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਗਈ ਹੈ।
ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਪੱਥਰ (ਦੀ ਮੂਰਤੀ) ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗਲ `ਚ ਲਟਕਾਈ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤੁੱਕਾਂ ਵਿਚ ਮਹਿ ਸੰਬੰਧਕ ਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਘਰ ਅਤੇ ਗਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਦੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਗਈ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਕ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਚ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 24
3ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਨ-ਅਰਥਕ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਤੀਜਾ 1. ਪਾਸ…
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਨ-ਅਰਥਕ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਤੀਜਾ 1. ਪਾਸ…
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (6)
2. ਕਾ, ਕੀ, ਕੀਆ,ਕੀਆਹ, ਕੇ, ਕੈ, ਕੇਰਾ, ਕੇਰੀ, ਕੇਰੇ,ਕੇਰੀਆ ਕੋ,ਖੇ, ਚ, ਚੀ, ਚੇ, ਚੈ, ਚੋ, ਦਾ, ਦੀ, ਦੀਆ, ਦੇ, ਦੈ, ਸੰਦਾ,ਸੰਦੀ ਸੰਦੜਾ, ਸੰਦੜੀ, ਸੰਦੀਆ, ਸੰਦੇ, ਸੰਦੜੇ, ਹੰਦਾ, ਹੁੰਦੀ, ਰੋ, ਰੀ।
3. ਬਿਨੁ, ਬਿਨਾ, ਬਿਹੂਨ, ਬਿਹੂਨਾ, ਬਿਹੂਨੀ, ਬਿਹੂਨੇ, ਬਿਹੂਣ, ਬਿਹੂਣਾ, ਬਿਹੂਣੇ, ਬਿਹੂਣੈ, ਬਿਹੂਣੀ, ਬਾਹਰਾ, ਬਾਹਰੀ, ਬਾਹਰੇ, ਬਾਹਰਹੁ, ਬਾਝਹੁ, ਵਿਹੂਣ, ਵਿਹੂਣਾ, ਵਿਹੂਣੀ, ਵਿਣੁ, ਵਿਹੂਣੇ, ਵਿਹੂਣਿਆ, ਵਿਹੂਣੀਆ, ਬਾਝੁ, ਰਹਤ।
4. ਸਉ, ਸਿਉ, ਸੌ, ਨਾਲੇ, ਨਾਲਿ, ਸੇਤੀ, ਸਾਥਿ, ਸੰਗਿ, ਲਉ, ਪ੍ਰਤਿ।
5. ਸਣੁ, ਸਣੈ, ਸਹਿਤ, ਸਮੇਤਿ।
6. ਸਾ, ਸਾਣੁ, ਸਮਾਨਿ, ਹੁਤੇ, ਜਸ, ਜਿਉ, ਜੇਹਾ, ਜੇਹੀ, ਜੇਹੇ, ਜੇਹੈ, ਜੈਸਾ, ਜੈਸੀ, ਜੈਸੇ, ਜੇਵਿਹਾ, ਜੇਵ, ਜਿਵੈ, ਜੇਹੀਆ, ਨਿਆਈ, ਜੇਵੇਹੇ, ਜੇਵੇਹੀ, ਜੇਹਿਆ, ਵਾਗਿ, ਵਾਂਗੀ, ਵਾਂਗੂ।
7. ਅੰਤਰਿ, ਅੰਤਰੇ, ਅੰਦਰਿ, ਅੰਦਰੇ, ਅੰਦਰਹਿ, ਅੰਦਰਹੁ, ਬੀਚੇ, ਬੀਚੋ, ਬਿਚਿ, ਬੀਚਿ, ਬੀਚਹਿ, ਭੀਤਰਿ, ਮਧਿ, ਮਧੇ, ਮਾਹਿ, ਥੈ, ਪੈ, ਮੈ, ਮੋ, ਮਹਿ, ਮਾਹੀ, ਮੰਧੇ, ਮਾਝ, ਮਝਾਰ, ਮਝਾਰਿ, ਮਝੂਰਿ, ਮਝਿਆ, ਮਝਾਹੂ, ਮੰਝਿ, ਮੰਝਾਰਿ, ਮੰਝਾਹੂ, ਮੰਧਾਹੀ, ਮਿਆਨੇ, ਵਿਚਿ, ਵਿਚੇ, ਨਿਰੰਤਰਿ।
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 25
4ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਨ-ਅਰਥਕ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਚੌਥਾ 8. ਕਉ,…
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਨ-ਅਰਥਕ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਚੌਥਾ 8. ਕਉ,…
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (12)
9. ਕਾਰਣਿ, ਕਉ, ਕੈ, ਤਾਈ, ਅਰਥਾ, ਅਰਥਿ, ਜੋਗੁ, ਕੀਐ, ਹੇਤਿ, ਕੂ, ਨਵਿਤ, ਨੋ।
10. ਸਿਉ, ਹੂੰ, ਜਿਦੂ, ਕੰਨਹੁ, ਕ੍ਰਿਹੁ, ਕਿਅਹੁ, ਤੇ, ਥੇ, ਥਾਵਹੁ, ਨਾਲੋ, ਨਾਲਹੁ, ਪਾਹਾ, ਦੂ, ਡੂੰ, ਸੈ, ਪਾਸਹੁ, ਪਹਿ, ਪੈ, ਪਹੁ।
11. ਉਪਰਿ, ਊਪਰਿ, ਉਪਰ, ਉਪਰੇ, ਪਰ, ਪਰਿ, ਤਲਿ, ਤਲੇ, ਤਲੈ, ਹੇਠਿ, ਉਤੈ, ਜੇਰ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ੇਰ), ਤੈ (ਸਭਤੈ)।
12. ਅਗੈ, ਆਗੇ, ਆਗੈ, ਪਾਛੇ, ਪਾਛੈ, ਪਿਛੈ।
13. ਜੇਡੁ, ਜੇਵਡੁ, ਬਰਾਬਰ, ਮਿਕਦਾਰਾ, ਸਮਸਰਿ, ਸਮਸਰੇ, ਸਾਰ, ਤੁਲਿ, ਭਰਿ, ਸਰਿ, ਸਾਰਖੇ, ਸਮਾਨ।
14. ਬਾਦਰੈ, ਬਦਲਹਾ, ਬਦਲਾਹੁ, ਬਦਲੇ, ਬਦਲੈ, ਬਦਲਾਵਨਿ, ਸਟੈ।
15. ਤਾਈ. ਲਉ, ਲਗੁ, ਪੈ।
16. ਵਿਚੁਦੇ, ਵਿਚਦੋ।
17. ਵਿਚਹੁ।
18. ਕਰਿ (by means of), ਪਰਥੈ।
19. ਵਿਟਹੁ, ਵਿਟੜਿਅਹੁ, ਕਉ, ਕੈ, ਨੋ।
20. ਕਨਿ, ਵਲਿ, ਓਰ, ਧਿਰਿ।
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 26
ਅਧਿਆਇ 12 · ਸੰਬੰਧਕ ਲੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਕ ਲੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ
1ਸੰਬੰਧਕ ਲੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਵੀਚਾਰਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਉ…
ਸੰਬੰਧਕ ਲੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਵੀਚਾਰਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਉ…
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ 'ਚ ਗੁਰ ਇਕ ਵਚਨ ਪੁਲਿੰਗ ਹੈ। ਗੁਰ ਦੇ ਰਾਰੇ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਰਪਾ। ਭਾਵ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁਸਾਦਿ ਨਾਲ। ਗੁਰੁ ਨਾਉਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ ਦੇ ਲੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰ ਦੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਜਗਦੀਸ ਇਕ ਵਚਨ ਪੁਲਿੰਗ ਹੈ। ਜਗਦੀਸ ਦੇ ਸੱਸੇ ਨੂੰ ਔਂਕੜ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਪਰ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਕਿਉ? ਕਿਉਂਕਿ ਜਗਦੀਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਲੁਪਤ ਸੰਬੰਧਕ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਜਗਦੀਸ ਦਾ ਇਕ ਨਾਮ। ਇਸ ਲਈ ਦਾ ਲੁਪਤ ਸੰਬੰਧਕ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਜਗਦੀਸੁ ਦੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਗਈ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਦਾ, ਤੋਂ, ਨੂੰ ਲੁਪਤ ਸੰਬੰਧਕ ਹਨ। ”
ਸੰਬੰਧਕ ਲੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਵੀਚਾਰਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਉ…
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 27
ਅਧਿਆਇ 13 · ਮੁੱਢਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ – ਭਾਗ ਚੌਥਾ Basic Punjabi grammar – Part 4
1ਮੁੱਢਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ - ਭਾਗ ਚੌਥਾ Part 4
ਮੁੱਢਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ - ਭਾਗ ਚੌਥਾ Part 4
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (8)
ੳ. ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ (Nominative Case): ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਉਂ ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ ਅਖਵਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ 'ਕੌਣ' ਜਾਂ 'ਕਿਸ ਨੇ' ਲਗਾ ਕੇ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਮਿਲੇ ਉਹ ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ ਹੈ,
ਅ. ਕਰਮ ਕਾਰਕ (Accusative Case): ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਉਤੇ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਅਸਰ ਪਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਾਰਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ 'ਕੀ' ਜਾਂ 'ਕਿਸ ਨੂੰ' ਲਗਾ ਕੇ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਮਿਲੇ ਉਹ ਕਰਮ ਕਾਰਕ ਹੈ,
ੲ. ਕਰਣ ਕਾਰਕ (Instrument Case): ਕਰਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਸੀਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਹੋਵੇ। ਕਰਣ ਕਾਰਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕੰਮ ਕਰੀਦਾ ਹੈ,
ਸ. ਸੰਪ੍ਰਦਾਨ ਕਾਰਕ (Dative Case): ਸੰਪ੍ਰਦਾਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੇਣਾ। ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ, ਉਸ ਨਾਉਂ ਨੂੰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਨ ਕਾਰਕ ਆਖਦੇ ਹਨ,
ਹ. ਅਪਾਦਾਨ ਕਾਰਕ (Ablative Case): ਅਪਾਦਾਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਲੈਣਾ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਥਾਂ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਜਾਏ। ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰੰਥੀ ਤੋਂ ਪੋਥੀ ਲੈ ਲਉ। ਇਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਪਾਦਾਨ ਕਾਰਕ ਹੈ।
ਕ. ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਕ (Gentive Case): ਦੋ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਪਰ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ,
ਖ. ਅਧਿਕਰਣ ਕਾਰਕ (Locative Case): ਅਧਿ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਵਿੱਚ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਭਾਵ ਜਿਸ ਦੇ ਉਤੇ ਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨਾਉਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਰਣ ਕਾਰਕ ਕਹੀਦਾ ਹੈ,
ਗ. ਸੰਬੋਧਨ ਕਾਰਕ (Vocative Case): ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ ਜਾਏ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰ ਕੇ ਕੁੱਝ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨਾਉਂ ਦਾ ਕਾਰਕ ਸੰਬੋਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 28
ਅਧਿਆਇ 14 · ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ
1ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੂਰਮਾ ਹਥਿਆਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਵੇਸਲਾ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੂਰਮਾ ਹਥਿਆਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਵੇਸਲਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (4)
ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸਹੀ ਅਰਥ ਕਰਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਸੀ।
ਸਾਡੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਸਵਰਗ। ਨਜੀਕਿ ਸੰਬੰਧਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਨੇੜੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖੁ ਹੁਕਮੀ ਭਵਿੱਖਤ, ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ, ਇਕ ਵਚਨ ਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਤੂੰ ਰੱਖ। ਰਹਮਾਨਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਸੰਬੋਧਨੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਹੇ ਰਹਮਾਨ! ਉਭਾਫ ਹੈਂ ਪਭ;
ਹੇ ਰਹਮਾਨ (ਪੁਭੂ) ! ਸਾਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਭਿਸਤੁ ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ:
ਰੋੜੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਧੂੰ ਗੁਰਸਤਿ ਦਾ ਨਿਆਰੇ ਰਾਵ ਤੋਂ ਇਸ ਤੁੱਕ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਅਰਥ ਦੱਸੇਗਾ:
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 29
2ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (2)
ਇਕ ਔਂਕੜ ਸਾਨੂੰ ਮਨਮੱਤ ਤੋਂ' ਬਚਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੋਰ ਤੁੱਕਾਂ ਦੇਖੋ ਜੀ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ
ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੁਣ ਇਸ ਤੁੱਕ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਗਲਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਵਨ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਨੂੰ ਅਖੌਤੀ ਸਵਰਗਾਂ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ: ਫਿਰ ਇਸ ਤੁੱਕ ਦਾ ਠੀਕ ਅਰਥ ਕੀ ਬਣੇਗਾ?
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 30
3ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਤੀਜਾ
ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਤੀਜਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (3)
ਹੀਰਾ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਜੇ ਸੰਬੰਧਕ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਔਂਕੜ ਨਾ ਖਤਮ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ:
ਜੇ ਪੁਗਟ ਜਾਂ ਲੁਪਤ ਸੰਬੰਧਕ ਆਉਣ ' ਤੇ ਵੀ ਉਮ ਤੋਂ ਦੋ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਉਸ ਸੰਬੰਧਕ ਦਾ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ । ਗੰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੋਰ ਪਰਮਾਣ ਦੇਖੋ ਜੀ। ਸਹਿਤ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਕ ਵਿਚਿ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਨੁ ਦੀ ਔਂਕੜ ਨਹੀਂ ਖਤਮ ਹੋਈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਿ ਦਾ ਮਨੁ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਮਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਅਰਥ ਬਣੇਗਾ: ਕਾਇਆ ਆਰਣੁ ਵਿਚਿ ਲੋਹਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਮਨ। ਉਚਾਰਣ ਵੇਲੇ ਮਨੁ “ਤੇ ਰੁਕਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 31
4ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਚੌਥਾ
ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਚੌਥਾ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਚੌਥਾ ਇਸ ਤੁੱਕ 'ਚ ਦੁਖੁ ਨਾਉਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੰਬੰਧਕ ਵਿਚਿ ਹੈ। ਨੇਮਾਨੁਸਾਰ ਵਿਚਿ ਸੰਬੰਧਕ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਦੁਖੁ ਦੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਪਰ ਲੱਥੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਿ ਸੰਬੰਧਕ ਦਾ ਦੁਖੁ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੋ ਦੁਖ ਦੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ:
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 32
5ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਪੰਜਵਾਂ
ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਪੰਜਵਾਂ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (3)
ਇਹ ਤੁੱਕ ਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਘੜ ਲਈ ਕਿ ਇਕ ਕੇਸੋ ਗੋਪਾਲ ਨਾਮ ਦਾ ਪੰਡਤ ਸੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਕ ਪਿਆਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੇਸੋ ਗੋਪਾਲ ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਸਮੇਂ ਬੁਲਾਉਣਾ। ਸਾਡੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰੇ।
ਕਿ ਸਚਮੁੱਚ ਇਹ ਤਾਂ ਸੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ।
ਹੁਣ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਜਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੱਦ ਬਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਦਰਜ ਅਨਮੱਤੀ ਕਰਮਕਾਡਾਂ ਨੂੰ ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ- ਆਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸ ਕੇ ਝੂਠਾ ਪੁਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਸਾਲ ਬਰਸੀਆਂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ =-- >> =--ੁਤਸਸਤ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤਾਤ ਉਪਰੋਕਤ ਕਹਾਣੀ ਨੰ ਝੂਾ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਨਈ ਸੂੰ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 33
6ਸਦੁ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਆਈ ਤੁੱਕ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਦਲੀਲਾਂ:
ਸਦੁ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਆਈ ਤੁੱਕ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਦਲੀਲਾਂ:
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (1)
ਪੜ੍ਹ ਵਚਨ ਪੁਲਿੰਗ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਔਂਕੜ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਕੇਸੋ ਗੋਪਾਲ ਇਕ ਪੰਡਤ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦਾ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸਦੁ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਆਈ ਤੁੱਕ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਦਲੀਲਾਂ:
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 35
7ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਸੱਤਵਾਂ
ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਸੱਤਵਾਂ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (3)
ਔਂਕੜ ਨਾ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ 'ਪੁਰਾਣ ਦੀ' ਬਣ _ ।
ਜਾਣਾ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੈ ਜਾਣਾ ਸੀ। ੬.
ਇਕ ਔਂਕੜ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਵੱਡੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਤਬੈ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਉਕਾਰਾਂਤ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ - ਭਾਗ ਸੱਤਵਾਂ ਜੇ ਕੇਸੋ ਗੋਪਾਲ ਇਕ ਪਰ੍ਭੂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਅਸਲੀ ਅੱਖਰ ਤੂ ਕੈਖਗ ਕਿਤੇ ਜੀ ਅਸੀ ਨਾਉਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਗਟ ਜਾਂ ਲੁਪਤ ਸੰਬੰਧਕ ਆਉਣ ਨਾਲ ਨਾਉਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਗੋਪਾਲ ਨਾਲ ਲੁਪਤ ਸੰਬੰਧਕ ਦੇ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਗਈ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਦਲੀਲ: “ਸਦਿਅਹੁ` ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਇੱਥੇ ਬਹੁ ਵਚਨੀ ਅਰਥ ਦੇਵੇਗੀ। ਭਾਵ: ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ “ਸੱਦੋ`। ਪੰਜਵੀਂ ਦਲੀਲ: ਇਸ ਤੁੱਕ 'ਚ 'ਪੜਹਿ` ਵੀ ਬਹੁਵਚਨੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਇਕ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਕ ਵਚਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਪੜੈ ਆਉਣਾ ਸੀ। ਪੜਹਿ ਬਹੁਵਚਨੀ ਅਰਥ ਦੇਵੇਗਾ।
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 36
ਅਧਿਆਇ 15 · ਪੜਨਾਂਵ ਪੜਨਾਂਵ
1
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (7)
ਇਹਨਾਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਕਾਰਾਂਤ (ਮੁਕਤਾ-ਅੰਤ) ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਇਕ ਅਵਿੱਯੇ ਹੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ (ਨੋਟ: ਇਇਤਨਾਂ 'ਖਿਕਸੀਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਣ ਜ਼ੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਵੰਖ਼ਾਕੈ ਲਾਰਤ ਇਸੁ, ਜਿਸੁ, ਕਿਸੁ, ਤਿਸੁ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਬਜਾਇ ਅਕਾਰਾਂਤ ਇਸ, ਜਿਸ,
ਕਿਸ, ਤਿਸ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ) ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਾ, ਕੇ, ਕੀ, ਕੈ, ਕਉ, ਤੇ, ਥੈ, ਦਾ, ਦੇ,
ਦੀ, ਦੈ, ਨੋ, ਨਉ ਸੰਬੰਧਕ ਆ ਜਾਏ ਜਾਂ ਅੱਵਿਐ 'ਹੀ` ਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਗਈ ਹੈ।
ਜਿਸੁ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਗਈ ਹੈ।
ਰੱਖੇ) ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪਦਾ।
ਨੋਟ: ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਟਰਿੱਕ ਹੈ।
ਨੋ ਦਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਸਮਝੋ। `_ ਪਿ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
, ਜਿਸ, ਕਿਸ, ਤਿਸ, ਉਸ (ਅਕਾਰਾਂਤ) - ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇ ਸੰਬੰਧਕ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਜਿਸੁ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਕਉ, ਨੇ, ਹੀ, ਕੈ, ਕਾ, ਤੇ, ਕਉ, ਥੈ ਆਉਣ ਕਾਰਣ ਜਿਸ, ਕਿਸ, ਇਸ, ਤਿਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਗਈ ਹੈ।
ਪੜਨਾਂਵ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 37, 38
ਅਧਿਆਇ 16 · ਹੀ (ਅਵਿਐ) ਹੀ (ਅਵਿਐ)
1੮. `ਹੀ` (ਅਵਿਐ)
੮. `ਹੀ` (ਅਵਿਐ)
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (1)
ਆਉਣ ਕਾਰਣ ਲੱਥ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪੰਗਤੀ `ਅ`ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, `ਜਿਤੁ, ਤਿਤੁ ਅੰਤ-ਮੁਕਤਾ ਹੋਣਾ ਅੱਗੇ ਆਇਆ ਲਫ਼ਜ਼ `ਹੀ` ਕਰਕੇ ਹੈ। ਪੰਗਤੀ `ਏ` ਵਿੱਚ ਭੀ ` ਅਵਿਐ ਕਰਕੇ ਹਟਿਆ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 39
2ਪੜਨਾਂਵ: ਇਸ, ਜਿਸੁ, ਕਿਸੁ, ਤਿਸੁ, ਉਸੁ (ਉਕਾਰਾਂਤ)- ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਪੜਨਾਂਵ: ਇਸ, ਜਿਸੁ, ਕਿਸੁ, ਤਿਸੁ, ਉਸੁ (ਉਕਾਰਾਂਤ)- ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (2)
ਕਉ, ਤੇ, ਥੈ. ਦਾ, ਦੇ, ਦੀ, ਦੈ, ਨਉ, ਨੋ ਸੰਬੰਧਕ ਤੇ ਅਵਿੱਯੇ “ਹੀ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਕੀ ਪਦ ਆਉਣ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਔਂਕੜ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ:
ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ (ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਧਨ ਵਿਚੋਂ) ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ 'ਚ ਊਪਰਿ ਸੰਬੰਧਕ ਆਇਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਇਸੁ ਪੜਨਾਉਂ ਦੀ ਔਂਕੜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ।
ਇਸ ਤੁੱਕ 'ਚ ਸੰਗਿ ਸੰਬੰਧਕ ਆਇਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਨਾਮ ਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, (ਉਸ ਸਰੀਰ ਦੇ) ਸਾਰੇ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਇੰਦ੍ੇ ਇੰਦ ਸੋਹਣੇ
ਪੜਨਾਂਵ: ਇਸ, ਜਿਸੁ, ਕਿਸੁ, ਤਿਸੁ, ਉਸੁ (ਉਕਾਰਾਂਤ)
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 40
3ਪੜਨਾਂਵ: ਇਸੁ, ਜਿਸੁ, ਕਿਸੁ, ਤਿਸੁ, ਉਸੁ (ਉਕਾਰਾਂਤ) - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਪੜਨਾਂਵ: ਇਸੁ, ਜਿਸੁ, ਕਿਸੁ, ਤਿਸੁ, ਉਸੁ (ਉਕਾਰਾਂਤ) - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (1)
ਊਪਰਿ ਸੰਬੰਧਕ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸੁ ਦੀ ਔਂਕੜ ਕਾਇਮ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਨਾਲਿ ਸੰਬੰਧਕ ਆਇਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿਸੁ ਦੀ ਔਂਕੜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ।
ਪੜਨਾਂਵ: ਇਸੁ, ਜਿਸੁ, ਕਿਸੁ, ਤਿਸੁ, ਉਸੁ (ਉਕਾਰਾਂਤ)
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 41
4ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ
ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (2)
ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਾਨਕ ਅਜੇਹੇ ਜੋਗੀ ਦੇ ਪੈਰ ਪਰਸਦਾ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਮੈਂ ਭੀ ਪੁ੍ਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਅਜੇਹੇ ਜੋਗੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪੂਜਾ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 42
5ਪੜਨਾਂਵ: ਇਸੁ, ਜਿਸੁ, ਕਿਸੁ, ਤਿਸੁ, ਉਸੁ (ਉਕਾਰਾਂਤ) - ਭਾਗ ਚੋਥਾ
ਪੜਨਾਂਵ: ਇਸੁ, ਜਿਸੁ, ਕਿਸੁ, ਤਿਸੁ, ਉਸੁ (ਉਕਾਰਾਂਤ) - ਭਾਗ ਚੋਥਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (3)
ਇਸ ਲਈ ਜਿਸੁ ਦੀ ਔਂਕੜ ਨਹੀਂ ਲੱਥੀ। ਹੋਰ ਪੁਮਾਣ ਦੇਖੋ ਜੀ:
ਭੀ) ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।
ਮਰਦਾ ਸਮਝ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਧਨ ਦਾ ਪੜਨਾਵੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਜਿਸੁ ਹੈ। ਤੁੱਕ ਵਿਚਲਾ ਸੰਬੰਧਕ ਤੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰ੍ਭਾਵ ਜਿਸੁ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪਿਆ।
ਪੜਨਾਂਵ: ਇਸੁ, ਜਿਸੁ, ਕਿਸੁ, ਤਿਸੁ, ਉਸੁ (ਉਕਾਰਾਂਤ)
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 43
ਅਧਿਆਇ 17 · ਪੜਨਾਂਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਪੜਨਾਂਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ
1ਪੜਨਾਂਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ: ਜਿਤੁ, ਤਿਤੁ, ਇਕਤੁ, ਇਤੁ, ਉਤੁ, ਕਿਤੁ - ਭਾਗ ਪਹਿ…
ਪੜਨਾਂਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ: ਜਿਤੁ, ਤਿਤੁ, ਇਕਤੁ, ਇਤੁ, ਉਤੁ, ਕਿਤੁ - ਭਾਗ ਪਹਿ…
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (2)
ਜਿਤੁ, ਤਿਤੁ, ਇਕਤੁ, ਇਤੁ, ਉਤੁ, ਕਿਤੁ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਨਿਯਮ 1. ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਅਧਿਕਰਨ ਤੇ ਕਰਨ ਕਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ:
ਸਭ ਪਰੋਵੀ ਸਿਗਤ ਧੀ =-?... ਦੂ ਦਿਨ ਦੀ '..ਕਗੀ ਜਲੇ )
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਪੜਨਾਂਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ: ਜਿਤੁ, ਤਿਤੁ, ਇਕਤੁ, ਇਤੁ, ਉਤੁ, ਕਿਤੁ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 44
2ਅਵਿੱਯੇ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਲਾ…
ਅਵਿੱਯੇ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਲਾ…
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (4)
ਨੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰੱਜਿਆ ਰਹਾਂਗਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸੁੱਖ ਪੁਤੀਤ ਕਰਾਂਗਾ।
ਨਿਯਮ 3. । -.._ ਸਲਆ ਆ ->_ ਕਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ?
ਨੋਟ: ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਆਏ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਚ / ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ-ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ।
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਅਵਿੱਯੇ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਲਾ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਅਵਿੱਯੇ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਲਾ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਅਵਿੱਯੇ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਲਾ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਅਵਿੱਯੇ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਲਾ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਅਵਿੱਯੇ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਲਾ…
ਕਾਲੀ ਕੋਇਲ ਤੂ ਕਿਤ ਗੁਨ ਕਾਲੀ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਅਵਿੱਯੇ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਔਂਕੜ ਲੱਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਲਾ…
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 45
ਅਧਿਆਇ 18 · ਉਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ ਉਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ
1ਉਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕ…
ਉਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕ…
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (1)
ਕਦੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪੇਗਾ।
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਉਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਉਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਉਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਉਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕ…
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 46
ਅਧਿਆਇ 19 · ਇਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ ਇਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ
1ਇਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ 16ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂ…
ਇਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ 16ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂ…
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (9)
(ਗੁਰੂ ਨੂੰ) ਤੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦੇਹ।
ਕਟਿ, ਕਾਟਿ, ਕਬੂਲਿ, ਖੋਜਿ, ਖਾਟਿ, ਛੋਡਿ, ਤ੍ਰਾਘਿ,
ਚੇਤਿ।
ਉਤਾਰਿ।
ਚਿਤਾਰੁ, ਚਿਤਾਰਿ।
ਕਰੁ, ਕਰਿ।
ਛੇਡੁ ਚੇਤੁ ਜਪੁ, ਜਪਿ।
ਕੀ ਲੂ ਮਪਆ ਹੋ,
1 ਵਿ 1 ££1 &1 ਤਲ ਕਿਟ ਆ ਇੰ ਉਚਰੁ, ਉਤਰੁ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਇਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ 16ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਇਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ 16ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਇਕਾਰਾਂਤ ਕਿਰਿਆ 16ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂ…
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 48, 49
ਅਧਿਆਇ 20 · ਇਕਾਰਾਂਤ (ਸਿਹਾਰੀ-ਅੱੰਤ) ਸੰਬੰਧਕ ਇਕਾਰਾਂਤ (ਸਿਹਾਰੀ-ਅੱੰਤ) ਸੰਬੰਧਕ
1
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (4)
ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ (ਭਾਵ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਆਕੀ) ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਦੀ ਬੁੱਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਤਨ, ਜਵਾਹਰ ਤੇ ਮੋਤੀ (ਉਪਜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ)।
ਕੈਸੇ ਭੁ ਥਾਂ ਤੇ) ਉਹ ਚੋਰ! ਦੂਰ ਰਹ! ਜੋ।
ਦਰਿ ਇਕਾਰਾਂਤ ਸੰਬੰਧਰ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸੰਬੰਧਕ ਦੇ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚੋਂ' ਰੋ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਇਕਾਰਾਂਤ (ਸਿਹਾਰੀ-ਅੱੰਤ) ਸੰਬੰਧਕ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਇਕਾਰਾਂਤ (ਸਿਹਾਰੀ-ਅੱੰਤ) ਸੰਬੰਧਕ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਇਕਾਰਾਂਤ (ਸਿਹਾਰੀ-ਅੱੰਤ) ਸੰਬੰਧਕ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 50
ਅਧਿਆਇ 21 · ਕਿਰਿਆ-ਅੰਤ ਹ, ਹਿ, ਹੁ ਕਿਰਿਆ-ਅੰਤ ਹ, ਹਿ, ਹੁ
11. ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ, ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁ ਵਚਨ
1. ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ, ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁ ਵਚਨ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (6)
ਬਹੁ ਵਚਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇਗਾ:
ਸਾਲਾਹਹ - ਅਸੀਂ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਹੀ ਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਤਿਨ੍ ਹਮ ਚਰਣ ਸਰੇਵਹ ਖਿਨੁ ਖਿਨੁ ਪਗ ਧੋਵਹ ਜਿਨ ਹਰਿ ਮੀਠ 2. ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ, ਉਂਤਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁ ਵਚਨ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅਖੀਰ ਸਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੰਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ:
ਬਹੁ ਵਚਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ: ਕਰਸਹ - ਅਸੀਂ ਕਰਾਂਗੇ।
(ਹਾਹਾ ਮੁਕਤਾ ਦਾ ਬਾਕੀ ਸਿਲੇਬਸ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ) ”
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਸਾਲਾਹਹ ਦਾ ਅਰਥ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ, ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ,
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਕਰਸਹ ਦਾ ਅਰਥ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ, ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ,
1. ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ, ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁ ਵਚਨ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 51
2ਹ, ਹਿ, ਹੁ - ਭਾਗ ਚੌਥਾ
ਹ, ਹਿ, ਹੁ - ਭਾਗ ਚੌਥਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (4)
ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ, ਇਕ ਵਚਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇਗਾ:
(ਹੋਰਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਗੁਰੂ ਦੀ) ਵਡਿਆਈ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸਕੀ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਹਾਹੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼: ਪੂਜੈਂਹ, ਕਰਾਵੈਂਹ।
ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ ਤੇ ਇਕ ਵਚਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ। _ ਤੈ ਕੰ ਅਵਾਜ਼ ਹਲਕੀ ਹੋਵੇਗੀ: ਜਾਸੈਂਹ। ੍
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਪੂਜਹਿ ਅਤੇ ਕਰਾਵਹਿ ਦਾ ਅਰਥ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ,
4. ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ, ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਕਿਰਿਆਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਚਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਰਿਆ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਹਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਜਾਸਹਿ ਦਾ ਅਰਥ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ,
ਹ, ਹਿ, ਹੁ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 52
3ਹ, ਹਿ, ਹੁ - ਭਾਗ ਪੰਜਵਾਂ
ਹ, ਹਿ, ਹੁ - ਭਾਗ ਪੰਜਵਾਂ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (4)
ਤੁੱਕ ਨੰ: 1 ਵਿਚ ਗਾਵੈ ਇਕ ਵਚਨੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੁੱਕ ਨੰ: 2 ਵਿਚ ਗਾਵਹਿ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਉਹ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਚਾਰਣ: ਨਾਸਕੀ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਹਾਹੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼: ਗਾਵੈਂਹ।
ਬਹੁ ਵਚਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਅਰਥ ਹੈ: ਉਹ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।
ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ (ਤੁਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ)। :
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਹ, ਹਿ, ਹੁ
ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਬਣਾ ਕੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ
ਹ, ਹਿ, ਹੁ
2. ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ, ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁ ਵਚਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਰਿਆ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਹਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਚਾਲਸਹਿ ਦਾ ਅਰਥ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ, ਅਨਯ ਪੁਰਖ,
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 53
4ਕਿਰਿਆ-ਅੰਤ ਹ, ਸਹ, ਹਿ, ਸਹਿ
ਕਿਰਿਆ-ਅੰਤ ਹ, ਸਹ, ਹਿ, ਸਹਿ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 54
5ਹ, ਹਿ, ਹੁ - ਭਾਗ ਛੇਵਾਂ
ਹ, ਹਿ, ਹੁ - ਭਾਗ ਛੇਵਾਂ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (4)
ਜਲਿਓਹੁ - ਤੂੰ ਜਲਿਆ।
ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਹਿਰਦਾ-ਥਾਂ (ਲਾਲਚ ਨਾਲ) ਗੰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ।
ਉਚਾਰਣ ਨਾਸਕੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇਗਾ।
_ ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਪੁਲਿੰਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਓਹੁ-ਅੰਤ ਜਾਂ [ 5੦੭; ਵਰਸੇਕੋਡੋਡਿਲੈਸਿਡਿੀੀੀੀ ਵਹ ਕਿ -ਦਣ. ੬੨੨ 4.
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਜਲਿਓਹੁ ਦਾ ਅਰਥ ਭੂਤ ਕਾਲ, ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ, ਇਕ ਵਚਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇਗਾ: ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਡੁਬੋਹੁ ਦਾ ਅਰਥ ਭੂਤ ਕਾਲ, ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ, ਇਕ ਵਚਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗਾ: ਡੁਬੋਹੁ - ਤੂੰ ਡੁੱਬਿਆ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਰਹੀਏਹਿ, ਹੋਈਅਹਿ ਤੇ ਰਹੀਅਹਿ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਵੇਗਾ: ਤੂੰ ਰਹੀ, ਤੂੰ ਹੋਈ, ਤੂੰ ਰਹੀ।
ਹ, ਹਿ, ਹੁ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 55
6ਹ, ਹਿ, ਹੁ - ਭਾਗ ਸੱਤਵਾਂ
ਹ, ਹਿ, ਹੁ - ਭਾਗ ਸੱਤਵਾਂ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (6)
ਕਰਹੁ: ਤੁਸੀਂ ਪਾਲਦੇ ਹੋ।
(ਤੁਹਾਡੇ) ਬੱਚੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸਰੇ (ਜੀਊਂਦੇ) ਹਾਂ।
ਨਾਵਹੁ: ਤੁਸੀਂ ਨਹਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਉਚਾਰਣ ਨਾਸਕੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇਗਾ।
2. ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ, ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁ ਵਚਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅਖੀਰ ਹੁ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ :
ਪਰ੍ਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋਗੇ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ-ਰਸ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ ਭੂਤ ਕਾਲ - ਇਕ ਵਚਨ - ਪੁਲਿੰਗ ਕਿਰਿਆ-ਅੰਤ ਓਹੁ ਜਾਂ ੋਹੁ ਭੂਤ ਕਾਲ - ਇਕ ਵਚਨ - ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਕਿਰਿਆ-ਅੰਤ ਏਹਿ ਜਾਂ ਏਹਿ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ - ਬਹੁ ਵਚਨ ਕਿਰਿਆ-ਅੰਤ ਹੁ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ - ਬਹੁ ਵਚਨ ਨੋਟ: ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਨਾਸਕੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਸਰੇਵਹੁ ਤੇ ਪਾਵਹੁ ਦਾ ਅਰਥ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ, ਮੱਧਮ ਸਰੇਵਹੁ: ਤੁਸੀਂ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋਗੇ। ਪਾਵਹੁ: ਤੁਸੀਂ ਪਾਵੋਗੇ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਪੁਤਿਪਾਲਹੁ ਦਾ ਅਰਥ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ, ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ, ਬਹੁ ਵਚਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇਗਾ:
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 56, 57
ਅਧਿਆਇ 22 · ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਦੀ ਵਿਸਰਗ ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਦੀ ਵਿਸਰਗ
1ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਦੀ ਵਿਸਰਗ (:) ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਦੀ ਵਿਸਰਗ (:) ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (5)
ਦ੍ੜੰਤਣੈਂਹ, ਲਿਖਿਅਣੈਂਹ, ਸੰਪੂਰਣੈਂਹ, ਰੰਗਣੈਂਹ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਕੌਨੇ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹਾਹਾ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਲਗਾ ਕੇ ਹਾਹੇ ਦਾ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ:
ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਕੀ ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਂ ਇਹ ਇਕਾਰਾਂਤ (ਸਿਹਾਰੀ-ਅੰਤ) &,
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਦੀ ਵਿਸਰਗ (:) ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਦੀ ਵਿਸਰਗ (:) ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਦੀ ਵਿਸਰਗ (:) ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਦੀ ਵਿਸਰਗ (:) ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 58
ਅਧਿਆਇ 23 · ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
1ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (6)
ਇਸ ਤੁਕ ਵਿਚ “ਸੁਧਾਖ੍ਰ` ਦੇ ਖੱਖੇ ਦੇ ਪੈਰ ਵਿਚ ਅੱਧਾ ਯੱਯਾ ਲੱਗਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਖੱਖੇ ਨੂੰ ਸਿਹਾਰੀ ਲਗਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਅ ਲਗਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਧਾ-ਖਿ-ਅ4ਰ, ਆਖਰ = ਆ-ਖਿ-ਅ4ਰ ਦੁਰਲਭ = ਦੁਰਲ4ਭਿ4ਅ = ਦੁਰਲਭਿਅ।
ਧਿਅਅਤ ਵੈ = ਧਿਆਵੈ
ਸਗਲ੍ੰ = ਸਗ4-ਲਿ4-ਅ4 = ਸਗਲਿਅੰ।
ਅਵਲੋਕਾ = ਅਵਲੋਕਿਆ, ਛੁਟਕਾਾ = ਛੁਟਕਿਆ, ਦਿਬ੍੍ = ਦਿਬਿਅ।
ਜਾਗਾ = ਜਾਗਿਆ, ਪਰਕਾਸ਼ਾ = ਪਰਕਾਸਿਆ।
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਜਹ ਅਨਹਤ ਸੂਰ ਉਜ੍ਯਾਰਾ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਅਵਲੋਕ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹਮੁ ਭਰਮੁ ਸਭੁ ਛੁਟਕ੍ਯਾ ਦਿਬ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਕਾਰਣ ਕਰਣੰ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਜਾਗ੍ਯਾ ਮਨੁ ਕਵਲੁ ਸਹਜਿ ਪਰਕਾਸ੍ਯਾ ਅਭੈ ਨਿਰੰਜਨੁ ਘਰਹਿ ਲਹਾ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਸਿਖ੍ਯਾ ਸੰਤ ਨਾਮੁ ਭਜੁ ਨਾਨਕ ਰਾਮ ਰੰਗਿ ਆਤਮ ਸਿਉ ਰਂਉ ॥੨॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਤੀਖਣ ਬਾਣ ਚਲਾਇ ਨਾਮੁ ਪ੍ਰਭ ਧ੍ਯਾਈਐ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਘੋਰ ਦੁਖ੍ਯੰ ਅਨਿਕ ਹਤ੍ਯੰ ਜਨਮ ਦਾਰਿਦ੍ਰੰ ਮਹਾ ਬਿਖ੍ਯਾਦੰ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਿਮਿਰਿਤਿ ਸੁਧਾਖ੍ਰ॥
ਕੀਨੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਇਕ ਆਪ੍ਰ॥
ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਨਿਸਚੋਂ ਧ੍ਹਾਵੈ ॥
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 59
2ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (1)
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁਮਾਣ ਦੇਖੋ:
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਭਯਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਲਈ ਯੱਯੇ ਦੀ ਥਾਂ “ਤੇ ਇਅ ਭਯਾ = ਭ 4 ਇਅ 4 ' = ਭਇਆ ਉਚਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।
ਭਯਾਨ = ਭ 4 ਇਅ - ' 4- ਨ = ਭਇਆਨ।
ਕਾਯਉ = ਕਾ-ਇਅ-<ਉ = ਕਾਇਅਉ।
ਭਯਉ = ਭ-ਇਅ-<ਉ = ਭਇਅਉ।
ਮਿਲਾਯਉ = ਮਿਲਾ-ਇਅ-4-ਉ = ਮਿਲਾਇਅਉ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 60
3ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ - ਭਾਗ ਤੀਜਾ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ - ਭਾਗ ਤੀਜਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (3)
'ਅ' ਨੂੰ ਲਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਇਸ ਲਈ “ਏ` ਲੱਗ ਜਾਵੇਗੀ।
ਰਮ4-ਈਅ--` = ਰਮਈਏ (ਰਾਮ) ਰਯਤਿ = ਰ4-ਈਅ-ਤਿ = ਰਈਅਤਿ (ਪਰਜਾ) ਸਵਯੇ = ਸਵ4-ਈਅ--` = ਸਵਈਏ (ਇਕ ਛੌਦ ਦਾ ਨਾਮ) ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ। ਅੱਧਾ ਯੱਯਾ = ੍ਹ। ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗਾ: = ਫ਼ + ਅ। ਪੂਰਾ ਯੱਯਾ = ਯ। ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗਾ: ਇ + ਅ = ਇਅ। ਅੱਧਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਯੱਯਾ = ੱਯ। ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗਾ: ਈ + ਅ = ਈਅ।
ਮੁਯਗੇ= ਮੁ 4 ਈਅ4 = ਮੁਈਏ (ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ)
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਭਯਾ = ਭ-ਈਅ4 ' = ਭਈਆ (ਭਰਾ)
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਇਹ ਨੇਮ
ਇਹ ਨੇਮ
ਇਹ ਨੇਮ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਯੱਯੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ - ਭਾਗ ਤੀਜਾ 3. ਜਿਸ ਅੱਖਰ 'ਤੇ ਅੱਧਕ ਆਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਦੂਹਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ: ਬਿੱਲੀ, ਮੱਕਾ। ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਸਾਫ਼ ਰੂਪ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ- ਕਿਨਜ਼ੀ : ਇੱਥੇ ਬੱਬੇ ਦੀ ਅੱਧਕ ਨੇ ਲੱਲੇ ਨੂੰ ਦੂਹਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਕਕ੍ਯ : ਇੱਥੇ ਮੰਮੇ ਦੀ ਅੱਧਕ ਨੇ ਕੱਕਾ ਅੱਖਰ ਦੂਹਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਭੱਯਾ ਅੱਧਕ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਲਈ ਯੱਯੇ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਈਅ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਕੰਨਾ ਅ ਨੂੰ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 61, 62
ਅਧਿਆਇ 24 · ਆਦਰਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ ਆਦਰਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ
1ਆਦਰਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਆਦਰਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (5)
ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਸੀ।
ਪੁ: ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਗੰਥ ਰਚੇ ਹਨ।
ਉਪਰੋਕਤ ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤੁੰ, ਆਇਆ, ਗਿਆ, ਦਾ, ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ `ਤੇ “ ਆਏ, ਗਏ, ਦੇ, ਹੋਏ ਹਨ, ਹਾ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੀ,
ਜੂ ਜਾਂ ਜੀਉ ਆਦਿਕ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ:
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਇਕ ਵਚਨ ਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਭਿ ਕਿਰਿਆ ਆਦਿਕ ਵੀ ਬਹੁ ਵਚਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਦੇਖੋ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਆਦਰਵਾਚੀ ਜੀ ਅਤੇ ਜੂ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ।
ਆਦਰਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 63
2ਆਦਰਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਆਦਰਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (3)
ਅਜਿਹੇ ਬਹੁ ਵਚਨ ਰੂਪ ਸਿਰਫ ਆਦਰਵਾਚੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ:
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਰਨ ਪੈ ਕੇ ਪਰ੍ਭੂ ਜੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਤੁਕਾਂ ਆਦਰਵਾਚੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁ ਵਚਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਸੁਪ੍ਸੰਨ ਭਏ ਪਰ੍ਭ ਮੇਰੇ ਬਹੁ ਵਚਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਆਦਰਵਾਚੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਆਦਰਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 64
3ਕਿਰਿਆ ਅੰਤ ਸ਼ਬਦ ਓਨੁ, ਅਨੁ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਕਿਰਿਆ ਅੰਤ ਸ਼ਬਦ ਓਨੁ, ਅਨੁ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (4)
ਸਿਹਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਕ ਵਚਨ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਪੁਲਿੰਗ ਨੇ ਓ ਅੱਖਰ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨੇ ਅ ਲੈ ਲਿਆ।
ਪੁਲਿੰਗ ਇਕ ਵਚਨ: ਉਪਾਇਓਨੁ, ਪਾਇਓਨੁ ਆਦਿਕ।
ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਇਕ ਵਚਨ: ਉਪਾਈਅਨੁ, ਪਾਈਅਨੁ ਆਦਿਕ।
ਸਕਾ ਗੜ ਜਲ ਸਾਸ ਲਾ ਗਰ ਘਾ ਸਕਲ ਦੇ ਦਵਾ ਦਈ ਤਰਿਆ ਵੀਂ ਪੁਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ ਆਈ ਹੈ! ਰ ਭਾਵ: ਉਸ ਨੇ ਡਰ (ਅਦਬ) ਪਾਇਆ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਜਗੁ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕ ਵਚਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਪੁਲਿੰਗ ਰੁਪ `ਚ ਆਵੇਗੀ। ਭਾਵ: ਉਸ ਨੇ ਜਗ ਉਪਾਇਆ।
ਕਿਰਿਆ ਅੰਤ ਸ਼ਬਦ ਓਨੁ, ਅਨੁ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 65
4ਕਿਰਿਆ ਅੰਤ ਸ਼ਬਦ ਓਨੁ, ਅਨੁ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਕਿਰਿਆ ਅੰਤ ਸ਼ਬਦ ਓਨੁ, ਅਨੁ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (3)
ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ: ਉਸ ਨੇ ਸਿਸ਼ਟੀ ਉਪਾਈ।
ਬਹੁ ਵਚਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੁਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨੇ ਅੱਖਰ ਬਦਲ ਲਏ। ਪੁਲਿੰਗ ਨੇ ਅ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨੇ ਓ ਲੈ ਲਿਆ।
ਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵ:ਉਸ ਨੇ ਵਿਓਂਤਾਂ ਬਣਾਈਆਂ”
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਠਾਢਿ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਇਕ ਵਚਨ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਰੂਪ 'ਚ ਆਵੇਗੀ। ਭਾਵ: ਉਸ ਨੇ ਠੰਢ ਪਾਈ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਦੋਖ ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁ ਵਚਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਪੁਲਿੰਗ ਰੂਪ 'ਚ ਆਵੇਗੀ। ਭਾਵ: ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਬਖਸ਼ੇ।
3. ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ: ਅਸ਼ੇਲੇ ਸੁਸਤ ਅੰਨੱਸ਼ ਸ਼ਸਿਸਲੋਨ/ ਸ਼ਗੇਸਨੋਸ` ਕੁਸੇਲੋਰੇ ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਬਾਲਕ ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁ ਵਚਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਪੁਲਿੰਗ ਰੂਪ 'ਚ ਆਵੇਗੀ। ਭਾਵ: ਉਸ ਨੰ ਬਾਲਕ ਰੱਖੇ।
ਇਸ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਥਾਟਿ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਬਹੁ ਵਚਨ ਹੈ, ਜੈ ੧ ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿਚ ਆਏਗੀ।
ਕਿਰਿਆ ਅੰਤ ਸ਼ਬਦ ਓਨੁ, ਅਨੁ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 66
ਅਧਿਆਇ 25 · ਭੂਤ ਕਾਲ, ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਪੁਲਿੰਗ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਭੂਤ ਕਾਲ, ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਪੁਲਿੰਗ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ
1
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਭੂਤ ਕਾਲ, ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਪੁਲਿੰਗ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 67
ਅਧਿਆਇ 26 · ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
1ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (4)
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੱਧਕ ਅਤੇ ਬਿੰਦੀ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਪੁਚੱਲਿਤ ਸੀ।
ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਅੱਧਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬਿੰਦੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਿੰਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਸੇਧ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਯੋਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਅੱਧਕ ਜਾਂ ਬਿੰਦੀ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ:
: 1 ਗਲੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - ਘਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਸਤਾ। ਉਚਾਰਣ - ਗਲੀ।
ਮੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱ, ਮੇਰਾ ਸੋਹਣਾ (ਪ੍ਰੀਤਮ) ਕਿਸ ਗਲੀ ਵਿਚ ਮਿਲੇਗਾ?
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 68
2ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (7)
ਤੁੱਕ ਨੰ: 2 ਨਾਈ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - ਵਡਿਆਈ। ਉਚਾਰਣ - ਨਾਈਂ।
ਅਸਚਰਜ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਤੁੱਕ ਨੰ: 3 ਨਾਈ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - ਹਜਾਮ। ਉਚਾਰਣ - ਨਾਈ।
-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ) ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਇਕੋ-ਜਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਅਰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿੰਦੀ ਲਗਾ ਕੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਬਿੰਦੀ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦੀ ਯੋਗ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੁਤੀ, ਗੋਰੀ, ਘਰੀ ਆਦਿਕ। (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ) .
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ ਉਚਾਰਣ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 69
ਅਧਿਆਇ 27 · ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸ੍ਰਾਮ
1ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸ੍ਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸ੍ਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (5)
ਤੁੱਕ ਨੰ: 1 ਵਿਚ ਘਰਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਸਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ: ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ (ਜੀ) ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਭਗਤ ਜੰਮ ਪਿਆ ਹੈ।
ਤੁੱਕ ਨੰ: 2 ਵਿਚ ਗੁਰੁ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਸਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਅਰਥ ਹੋ ਜਾਣਗੇ: ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (ਜੀ) ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ ਭਗਤ ਜੰਮ ਪਿਆ ਹੈ।
: 1 ਦੇ ਗਲਤ ਬਿਸਾਮ ਕਾਰਨ ਗਲਤ ਅਰਥ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਤੁੱਕ 2 ਦੇ ਬਿਸਾਮ ਨਾਲ ਠੀਕ ਅਰਥ ਇਹ ਬਣੇਗਾ: (ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਿ ਕਸ ਜਾ ਦਪਜ ਸਤ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਪਾਪਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਿਆ।
2. . ਮਾਧਵੇ ਭਜੁ, =- ---- (ਠੀਕ ਬਿਸਾਾਮ) ਡੱਕ ਜਿਆ ਤੋਂ ਹੋ ਕਿਆਸ ਅੰਸਸ ਨਕ ਤੱਕ ਨੌ 2 ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਜੋ ਠੀਕ ਹੈ। “
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸ੍ਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , )
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸ੍ਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , )
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 70
2ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) - ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) - ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਨਦੀਆ ਅਤੈ ਵਾਹ ਪਵਹਿ ਸਮੁੰਦਿ ਨ ਜਾਣੀਅਹਿ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਸੋਈ ਸੋਈ ਸਦਾ ਸਚੁ ਸਾਹਿਬੁ ਸਾਚਾ ਸਾਚੀ ਨਾਈ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਖਿੰਥਾ ਕਾਲੁ ਕੁਆਰੀ ਕਾਇਆ ਜੁਗਤਿ ਡੰਡਾ ਪਰਤੀਤਿ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਸੁਅਸਤਿ ਆਥਿ ਬਾਣੀ ਬਰਮਾਉ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਨਾਨਕ ਨਾਵੈ ਬਾਝੁ ਸਨਾਤਿ ॥੪॥੩॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਸਹਸ ਤਵ ਨੈਨ ਨਨ ਨੈਨ ਹਹਿ ਤੋਹਿ ਕਉ ਸਹਸ ਮੂਰਤਿ ਨਨਾ ਏਕ ਤੋੁਹੀ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਸਹਸ ਪਦ ਬਿਮਲ ਨਨ ਏਕ ਪਦ ਗੰਧ ਬਿਨੁ ਸਹਸ ਤਵ ਗੰਧ ਇਵ ਚਲਤ ਮੋਹੀ ॥੨॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਹਰਿ ਚਰਣ ਕਵਲ ਮਕਰੰਦ ਲੋਭਿਤ ਮਨੋ ਅਨਦਿਨੋੁ ਮੋਹਿ ਆਹੀ ਪਿਆਸਾ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਤਜਿ ਆਨ ਸਰਣਿ ਗਹੀ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਤਜਿ ਆਨ ਕਤਹਿ ਨ ਜਾਹਿ ॥੧॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਵਿਦਿਆ ਵੀਚਾਰੀ ਤਾਂ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਸੁਚਿ ਹੋਵੈ ਤਾ ਸਚੁ ਪਾਈਐ ॥੨॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਨਾਰਾਇਣ ਦੰਤ ਭਾਨੇ ਡਾਇਣ ॥੨॥
ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) · ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੁਮਾਣਾਂ…
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 71
3ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) - ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਆਮ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ…
ਸ਼ੁੱਧ ਅਰਧ ਬਿਸੁਾਮ (ਭਾਵ ਕਾਮਾ , ) - ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਆਮ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ…
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 72
ਅਧਿਆਇ 28 · ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਭੇਦ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਭੇਦ
1ਅਕਾਰਾਂਤ, ਇਕਾਰਾਂਤ ਅਤੇ ਉਕਾਰਾਂਤ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਭੇਦ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਬਾਣੀ…
ਅਕਾਰਾਂਤ, ਇਕਾਰਾਂਤ ਅਤੇ ਉਕਾਰਾਂਤ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਭੇਦ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਬਾਣੀ…
ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਅਕਾਰਾਂਤ, ਇਕਾਰਾਂਤ ਅਤੇ ਉਕਾਰਾਂਤ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਭੇਦ · ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਬਾਣੀ…
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 73
2ਅਕਾਰਾਂਤ, ਇਕਾਰਾਂਤ ਅਤੇ ਉਕਾਰਾਂਤਸ਼ਬਦਾਰਥ ਭੇਦ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਅਕਾਰਾਂਤ, ਇਕਾਰਾਂਤ ਅਤੇ ਉਕਾਰਾਂਤਸ਼ਬਦਾਰਥ ਭੇਦ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 74
3ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਭੇਦ - ਭਾਗ ਤੀਜਾ
ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਭੇਦ - ਭਾਗ ਤੀਜਾ
ਸਰੋਤ: ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 75
