ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਕੀ ਹੈ?
What is the present tense?
ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਹੁਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਕੰਮ ਵੀ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ ਦੀ ਆਦਤ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਵੀ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
The present tense tells us that an action happens in the present time. It can also describe an action currently in progress. A daily habit or a repeated action also belongs to this tense.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨); ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 172; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 173
‘ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ’ ਦੇ ਰੂਪ
Forms meaning “he or she does”
ਇੱਕ ਜਣੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ‘ਆਵੈ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਆਉਂਦਾ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਕਰੇ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਕਰਦਾ ਹੈ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਇ’, ‘ਈ’ ਅਤੇ ‘ਏ’ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ‘ਬਸਇ’, ‘ਹੋਵਈ’ ਅਤੇ ‘ਬੂਝਏ’। ‘ਭਣਤਿ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਬਿਨਵੇਤਿ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ’ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੱਨ ਪੁਰਖ ਇਕ-ਵਚਨ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ਹਨ।
When speaking about one person, ‘ਆਵੈ’ means “comes” and ‘ਕਰੇ’ means “does.” Forms with ‘ਇ’, ‘ਈ’, and ‘ਏ’ also occur, such as ‘ਬਸਇ’, ‘ਹੋਵਈ’, and ‘ਬੂਝਏ’. ‘ਭਣਤਿ’ means “says” and ‘ਬਿਨਵੇਤਿ’ means “makes a request.” These are all third-person singular present forms.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 223; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 224; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 225; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 226; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 31; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 36; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 42; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 43; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 46
‘ਨਿ’ ਅਤੇ ‘ਨੀ’: ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ
‘ਨਿ’ and ‘ਨੀ’: they do
‘ਕਰਨਿ’ ਅਤੇ ‘ਸਾਲਾਹਨਿ’ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਕਰਦੇ ਹਨ’ ਅਤੇ ‘ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ’ ਹੈ। ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ)’ ਅੰਤਲੇ ਨੰਨੇ ਨਾਲ ਸਿਹਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਨੀ’ ਵਾਲੇ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪ ਵੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ’ ਵੀ ‘ਜਾਣਨੀ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਜਾਣਦੇ ਹਨ’ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਵਾਲੇ ‘ਨ’ ਨੂੰ ‘ਣ’ ਨਾ ਸਮਝੋ: ‘ਕਹਨਿ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ’, ਪਰ ‘ਕਹਣਿ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਕਹਣ ਵਿਚ’ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਮਰਨਿ’ ਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਮਰਦੇ ਹਨ’ ਹੈ; ਇਹ ‘ਮਰਨਾ’ ਵਾਲਾ ਨਾਂਵ ਨਹੀਂ।
Verbs such as ‘ਕਰਨਿ’ and ‘ਸਾਲਾਹਨਿ’ mean “they do” and “they praise.” The Academy’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ)’ says that the final ਨ must carry sihari, but the same book also accepts alternative forms with ‘ਨੀ’. Prof. Sahib Singh’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ’ likewise explains ‘ਜਾਣਨੀ’ as “they know.” Do not confuse the verb’s ‘ਨ’ with ‘ਣ’: ‘ਕਹਨਿ’ means “they say,” whereas ‘ਕਹਣਿ’ means “in saying.” Similarly, ‘ਮਰਨਿ’ is a verb meaning “they die,” not the verbal noun “dying.”
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 50; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 51; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 52; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 112; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 229; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 231; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 32
‘ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ’ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ
Other forms meaning “they do”
‘ਉਤਰਹਿ’ ਅਤੇ ‘ਗਾਵਹਿ’ ਵਿਚ ਅੰਤਲਾ ‘ਹਿ’ ਬਹੁਵਚਨ ਵਰਤਮਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ‘ਹ’, ‘ਹੇ’ ਅਤੇ ‘ਹੀ’ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ‘ਗਾਵਹ’, ‘ਗਾਵਹੇ’ ਅਤੇ ‘ਜਾਣਹੀ’। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ‘ਗਾਵੈ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ’ ਅਤੇ ‘ਹੈ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਹਨ’ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਅੰਤ ਦੇਖ ਕੇ ਵਚਨ ਨਾ ਮੰਨ ਲਵੋ।
In ‘ਉਤਰਹਿ’ and ‘ਗਾਵਹਿ’, the ending ‘ਹਿ’ marks a plural present form. Prof. Sahib Singh also lists forms with ‘ਹ’, ‘ਹੇ’, and ‘ਹੀ’, such as ‘ਗਾਵਹ’, ‘ਗਾਵਹੇ’, and ‘ਜਾਣਹੀ’. Occasionally, ‘ਗਾਵੈ’ means “they sing” and ‘ਹੈ’ means “are.” Therefore, do not determine number from the ending alone in every instance.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 53; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 227; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 228; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 230; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 231; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 36; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 46
‘ਤੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ’ ਦੇ ਰੂਪ
Forms meaning “you do”: singular
ਇੱਕ ਜਣੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਰਾਖਹਿ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਤੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ‘ਹਿ’ ਸਿਰਫ਼ ‘ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ’ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ‘ਸਿ’, ‘ਹੇ’ ਅਤੇ ‘ਹੀ’ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ‘ਬਿਲੋਵਸਿ’, ‘ਜਾਣਹੇ’ ਅਤੇ ‘ਸੇਵਹੀ’। ਤਲਵਾੜਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਹਿ’, ‘ਹੇ’ ਅਤੇ ‘ਹੀ’ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਨਾਸਕੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
When addressing one person, ‘ਰਾਖਹਿ’ means “you keep.” Thus, ‘ਹਿ’ is not used only for “they do.” Forms with ‘ਸਿ’, ‘ਹੇ’, and ‘ਹੀ’ also occur, such as ‘ਬਿਲੋਵਸਿ’, ‘ਜਾਣਹੇ’, and ‘ਸੇਵਹੀ’. Talwara’s book describes the pronunciation of these ‘ਹਿ’, ‘ਹੇ’, and ‘ਹੀ’ endings as nasal.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 53; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 31; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 231; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 232; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
‘ਹੁ’: ਤੁਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋ
‘ਹੁ’: you do, plural
ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ ਬਹੁਵਚਨ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਹੁ’ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ‘ਨਾਵਹੁ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਤੁਸੀਂ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹੋ’ ਅਤੇ ‘ਰਾਖਹੁ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਤੁਸੀਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋ’ ਹੈ। ਇੱਥੇ ‘ਹੁ’ ਤੁਸੀਂ ਵਾਲਾ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਨੇਮ ਨਹੀਂ।
In the second-person plural, a verb can end in ‘ਹੁ’. ‘ਨਾਵਹੁ’ means “you bathe” and ‘ਰਾਖਹੁ’ means “you keep.” Here ‘ਹੁ’ marks a present form for “you”; it is not a rule for making someone else perform an action.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 233
‘ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ’ ਦੇ ਰੂਪ
Forms meaning “I do”
ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਕਰਉ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਦੇਊ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਮੈਂ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਕੰਨਾ ਜਾਂ ਬਿਹਾਰੀ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ‘ਰਹਾ’ ਅਤੇ ‘ਜਾਈ’। ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਰਹਾ’, ‘ਜੀਵਾ’ ਅਤੇ ‘ਦੇਖਾ’ ਨੂੰ ਬਿੰਦੀ ਸਹਿਤ ਬੋਲਣ ਲਈ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ‘ਮੈਂ ਕਰਾਂ’ ਵਾਲੇ ਅਰਥ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
When speaking about oneself, ‘ਕਰਉ’ means “I do” and ‘ਦੇਊ’ means “I give.” The ending can also have kanna or bihari, as in ‘ਰਹਾ’ and ‘ਜਾਈ’. The Sikh Missionary College book says to pronounce ‘ਰਹਾ’, ‘ਜੀਵਾ’, and ‘ਦੇਖਾ’ with nasalization. The Academy’s book also gives the sense “I may do” for verbs ending in bihari.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 111; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 112; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 233; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 234; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 235; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 40
‘ਅਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ’ ਦੇ ਰੂਪ
Forms meaning “we do”
‘ਕਰਹ’, ‘ਗਾਵਹ’ ਅਤੇ ‘ਸੁਣਹ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਅਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ’, ‘ਅਸੀਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ’ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ’ ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ‘ਹ’ ਮੁਕਤਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ’ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ‘ਹਿ’ ਅਤੇ ‘ਹਾ’ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਤਲਵਾੜਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਤਲੇ ‘ਹ’ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਨਾਸਕੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
‘ਕਰਹ’, ‘ਗਾਵਹ’, and ‘ਸੁਣਹ’ can mean “we do,” “we sing,” and “we listen.” The Sikh Missionary College’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ’ describes the final ‘ਹ’ in this form as having no written vowel sign. Prof. Sahib Singh’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ’ also gives forms with ‘ਹਿ’ and ‘ਹਾ’. The Sikh Missionary College and Talwara books describe the final ‘ਹ’ as nasal in pronunciation.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 235; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 236; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 18; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
‘ਕਰਤੁ ਹੈ’ ਵਰਗੇ ਰੂਪ
Forms such as ‘ਕਰਤੁ ਹੈ’
‘ਕਰਤੁ ਹੈ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਕਰਦਾ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਜਮਤੁ ਹੈ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਜੰਮਦਾ ਹੈ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ‘ਹੈ’ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ‘ਹੈ’ ਵਰਗਾ ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਰਿਆ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਜਾਨਤ’ ਅਤੇ ‘ਕਰਤ’ ਦੇ ‘ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ’ ਅਤੇ ‘ਤੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ’ ਵਾਲੇ ਅਰਥ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
‘ਕਰਤੁ ਹੈ’ means “does” and ‘ਜਮਤੁ ਹੈ’ means “is born.” Here ‘ਹੈ’ is added to the form describing the action. Sometimes an auxiliary such as ‘ਹੈ’ is not written, yet the verb still gives a present meaning. Talwara’s book also gives ‘ਜਾਨਤ’ and ‘ਕਰਤ’ the meanings “you know” and “you do.”
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 236; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 237; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
‘ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ’ ਵਾਲੇ ਰੂਪ
Present passive forms
ਕੁਝ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਸੁਣੀਐ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਸੁਣੀਦਾ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਜਾਣੀਐ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਜਾਣੀਦਾ ਹੈ’ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ‘ਕਹੀਅਤ ਹੈ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ’ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਨੀ-ਵਾਚ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Some present forms describe an action as being done. Talwara’s book gives ‘ਸੁਣੀਐ’ the meaning “is heard” and ‘ਜਾਣੀਐ’ the meaning “is known.” ‘ਕਹੀਅਤ ਹੈ’ means “is said.” These are called passive verbs.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਪੂਰਨ ਵਰਤਮਾਨ
Present perfect
‘ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ’ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੰਮ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਮੁੱਕੇ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ। ‘ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ’ ਇਸ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ ਕਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
According to ‘ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ’, an action that began in the past and finishes in the present is present perfect. “Has passed” and “has retired” are ordinary examples of this form. The book says that this tense occurs less often in Gurbani.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 174
ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੰਮ
An action in the past
ਭੂਤ ਕਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਈ ਰੂਪ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ‘ਆ’ ਜਾਂ ‘ਇਆ’ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
The past tense tells us that an action happened earlier. Many forms are made by adding ‘ਆ’ or ‘ਇਆ’ to the verb root. Gurbani also contains other forms from older languages.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ‘ਮੈਂ’ ਜਾਂ ‘ਮੈਨੂੰ’
“I” or “me” within the verb
ਕੁਝ ਭੂਤਕਾਲੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ‘ਮੈਂ’ ਜਾਂ ‘ਮੈਨੂੰ’ ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਡਿਠਮੁ’ ਅਤੇ ‘ਡਿਠੋਮਿ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਮੈਂ ਡਿੱਠਾ’ ਹੈ। ‘ਤਾਰਿਅਮੁ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਮੈਨੂੰ ਤਾਰਿਆ’ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ ਦਾ ਅਰਥ ਕੇਵਲ ‘ਮੈਂ’ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।
Some past-tense words also contain the meaning “I” or “me.” ‘ਡਿਠਮੁ’ and ‘ਡਿਠੋਮਿ’ mean “I saw.” ‘ਤਾਰਿਅਮੁ’ means “rescued me.” Therefore, not every such form should be interpreted with “I” alone.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 176; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 239; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 240
ਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ‘ਤੂੰ’
“You” within the verb
ਕੁਝ ਭੂਤਕਾਲੀ ਰੂਪ ਇਕ ਜਣੇ ਨੂੰ ‘ਤੂੰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ‘ਭਰਮਿਓਹੁ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਤੂੰ ਭਰਮਿਆ’ ਅਤੇ ‘ਡੁਬੋਹੁ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਤੂੰ ਡੁੱਬਾ’ ਹੈ। ‘ਖੁਆਇਓਹੁ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਤੂੰ ਖੁੰਝਾਇਆ ਗਿਆ’ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਅੰਤ ਦਾ ‘ਹੁ’ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਅਰਥ ਨਾ ਕੱਢੋ।
Some past-tense forms address one person as “you.” ‘ਭਰਮਿਓਹੁ’ means “you wandered,” and ‘ਡੁਬੋਹੁ’ means “you drowned.” ‘ਖੁਆਇਓਹੁ’ means “you were led astray.” Do not infer the meaning of causing someone to act merely from the final ‘ਹੁ’.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 176; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 240; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 241; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 21
ਅੰਤਲਾ ‘ਨੁ’ ਅਤੇ ‘ਉਸ ਨੇ’
Final ‘ਨੁ’ and “he or she did”
ਜਦੋਂ ਸਾਧਾਰਨ ਭੂਤਕਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕਰਤਾ ‘ਉਸ ਨੇ’ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅੰਤ ਨੰਨੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨੰਨੇ ਹੇਠ ਔਂਕੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਹਰ ਭੂਤਕਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨੰਨੇ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ‘ਉਸ ਨੇ’ ਦਾ ਭਾਵ ਵੀ ਸਮਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ‘ਉਨਿ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਉਸ ਨੇ’ ਹੈ।
When a simple past-tense verb has a singular third-person doer and ends in ਨ, that ਨ takes an ਔਂਕੜ. This rule applies to these forms ending in ਨ, not to every past-tense word. Such a word also contains the sense “he or she did.” In older Punjabi, ‘ਉਨਿ’ means “he or she did.”
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 77; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 78; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 113; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 114; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 241; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 246
‘ਅਨੁ’ ਤੇ ‘ਓਨੁ’: ਕਰਮ ਵੀ ਵੇਖੋ
‘ਅਨੁ’ and ‘ਓਨੁ’: also check the object
ਕਰਮ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਉਸ ਦੇ ਲਿੰਗ ਤੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ)’ ਬਹੁਵਚਨ ਕਰਮ ਲਈ ‘ਅਨੁ’ ਅਤੇ ਇਕਵਚਨ ਕਰਮ ਲਈ ‘ਓਨੁ’ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ’ ਅਤੇ ‘ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ’ ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੀ ‘ਅਨੁ’ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਸਾਜੀਅਨੁ’ ਵਿਚ ਕਰਮ ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ, ‘ਰਖਿਅਨੁ’ ਵਿਚ ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਅਤੇ ‘ਰਖਿਓਨੁ’ ਵਿਚ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ‘ਅਨੁ’ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਹੁਵਚਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਾ ਮੰਨੋ।
The object is what the action acts upon; the verb form also changes with its gender and number. The Academy’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ)’ gives ‘ਅਨੁ’ for a plural object and ‘ਓਨੁ’ for a singular object. However, Prof. Sahib Singh’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ’ and ‘ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ’ also give ‘ਅਨੁ’ with feminine objects. According to Sahib Singh, the object in ‘ਸਾਜੀਅਨੁ’ is feminine singular, in ‘ਰਖਿਅਨੁ’ masculine plural, and in ‘ਰਖਿਓਨੁ’ masculine singular. Therefore, do not treat ‘ਅਨੁ’ as a sign of the plural alone.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 78; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 177; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 242; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 243; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 244; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 245; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 246; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 247; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 20; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 21
ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ‘ਉਸੁ’
‘ਉਸੁ’ joined to a verb
ਕੁਝ ਭੂਤਕਾਲੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ‘ਉਸੁ’ ਦਾ ਭਾਵ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਉਸ ਨੂੰ’ ਜਾਂ ‘ਉਸ ਦਾ’ ਵਰਗਾ ਅਰਥ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ‘ਉਸ ਨੇ’ ਨਾ ਸਮਝੋ। ਜੇ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਲਿੰਗ ਤੇ ਵਚਨ ਕਰਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਰਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਿੰਗ ਤੇ ਵਚਨ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
In some past-tense forms, the sense of ‘ਉਸੁ’ is joined to the verb. It can mean “to that person” or “that person’s”; do not always read it as “that person did.” If the verb has no object, its gender and number follow the subject. If it has an object, its gender and number follow the object.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 241; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 247; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 248; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 24
‘ਲਾ’ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ
Older forms ending in ‘ਲਾ’
ਮਰਾਠੀ ਦੇ ਕਈ ਕਿਰਿਆ-ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਲਾ ‘ਲਾ’ ਭੂਤ ਕਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ‘ਦੈਲਾ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਦਿੱਤਾ’, ‘ਛੂਟਲਾ’ ਦਾ ‘ਛੁੱਟਿਆ’ ਅਤੇ ‘ਜਪਲਾ’ ਦਾ ‘ਜਪਿਆ’ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਲ’ ਵਾਲੇ ਭੂਤ-ਕਿਰਦੰਤ ਅਸਾਮੀ, ਉੜੀਆ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ‘ਲਾ’ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ: ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ‘ਆਇਲਾ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਆਇਆ’, ਪਰ ‘ਆਲਾ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਘਰ’ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
In many Marathi verb forms, final ‘ਲਾ’ indicates the past tense. ‘ਦੈਲਾ’ means “gave,” ‘ਛੂਟਲਾ’ means “was released,” and ‘ਜਪਲਾ’ means “recited.” Talwara also notes past participles containing ‘ਲ’ in Assamese, Odia, and Bengali. Not every word ending in ‘ਲਾ’ is a verb: Sahib Singh explains ‘ਆਇਲਾ’ as “came,” but ‘ਆਲਾ’ as “house.”
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 248; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 249; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 250; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 39; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 40; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
‘ਲੇ’ ਵਾਲੇ ਭੂਤਕਾਲੀ ਰੂਪ
Past forms ending in ‘ਲੇ’
‘ਤਜੀਅਲੇ’, ‘ਪੇਖੀਅਲੇ’ ਅਤੇ ‘ਆਨੀਲੇ’ ਵੀ ਬੀਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ’ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ’ ‘ਲੇ’ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਨੀ ਵਾਚ ਹੇਠ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ ਦੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ’ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ‘ਛੱਡਿਆ’, ‘ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਲਿਆਂਦਾ’ ਵਰਗੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਢੰਗ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
‘ਤਜੀਅਲੇ’, ‘ਪੇਖੀਅਲੇ’, and ‘ਆਨੀਲੇ’ are also forms for past actions. Prof. Sahib Singh’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ’ and Sikh Missionary College’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ’ explain forms in ‘ਲੇ’ under the passive voice. Bhai Joginder Singh Talwara’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ’ gives meanings such as “abandoned,” “has seen,” and “brought.” Thus, the books differ in how they explain these forms.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 249; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 251; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 43; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 44; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਲਿੰਗ ਤੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਰੂਪ
Forms change with gender and number
ਭੂਤਕਾਲੀ ਰੂਪ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਲਿੰਗ ਤੇ ਵਚਨ ਵੀ ਵੇਖੋ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਲਈ ‘ਯਾ’, ‘ਯੋ’, ‘ਇਆ’ ਅਤੇ ‘ਇਓ’ ਵਰਗੇ ਅੰਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਵਿਚ ‘ਈ’ ਅਤੇ ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਵਿਚ ‘ਏ’ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ‘ਕੀਤੇ’ ਦਾ ਭਾਵ ‘ਕੀਏ’ ਅਤੇ ‘ਲੀਤੇ’ ਦਾ ਭਾਵ ‘ਲੀਏ’ ਹੈ।
When reading a past-tense form, also check its gender and number. Talwara gives endings such as ‘ਯਾ’, ‘ਯੋ’, ‘ਇਆ’, and ‘ਇਓ’ for the masculine singular. Forms ending in ‘ਈ’ occur in the feminine, and forms in ‘ਏ’ occur in the masculine plural. Among older forms, ‘ਕੀਤੇ’ means ‘ਕੀਏ’, and ‘ਲੀਤੇ’ means ‘ਲੀਏ’.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਬ੍ਰਜਭਾਖਾ ਦੇ ‘ਓ’ ਵਾਲੇ ਰੂਪ
Braj forms ending in ‘ਓ’
ਬ੍ਰਜਭਾਖਾ ਵਿਚ ਕਈ ਪੁਲਿੰਗ ਭੂਤ-ਕਿਰਦੰਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ‘ਓ’ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਕਿਯੋ’, ‘ਕੀਨੋ’ ਅਤੇ ‘ਕਰਿਓ’ ਕਰਨ ਦੇ ਬੀਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇਹ ਰੂਪ ਸਾਰੇ ਪੁਰਖਾਂ ਲਈ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇਹ ਅੰਤ ਵੇਖ ਕੇ ‘ਮੈਂ’, ‘ਤੂੰ’ ਜਾਂ ‘ਉਹ’ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
In Braj, many masculine past participles have an ‘ਓ’ ending. ‘ਕਿਯੋ’, ‘ਕੀਨੋ’, and ‘ਕਰਿਓ’ express a past act of doing. Sahib Singh gives these forms for all grammatical persons. Therefore, this ending alone does not determine whether the meaning is “I,” “you,” or “he or she.”
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 252
ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ
Older Prakrit forms
ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਭੂਤਕਾਲੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ‘ਪੀਅਉ’, ‘ਪਢਿਅਉ’ ਅਤੇ ‘ਕੀਅਉ’ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ‘ਪੀਤਾ’, ‘ਪੜ੍ਹਿਆ’ ਅਤੇ ‘ਕੀਤਾ’ ਹਨ। ਰੂਪ ਅੱਜ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਰਥ ਬੀਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਹੈ।
Among Prakrit past-tense forms, Sahib Singh lists words such as ‘ਪੀਅਉ’, ‘ਪਢਿਅਉ’, and ‘ਕੀਅਉ’. They mean “drank,” “read,” and “did.” Their shapes differ from modern Punjabi, but they refer to past actions.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 255; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 256
ਇੱਕੋ ਲਿਖਤ, ਵੱਖਰਾ ਵਚਨ
One spelling, different numbers
ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਆਇਆ’ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਅਤੇ ਬਹੁਵਚਨ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਵਚਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਚ ‘ਆਇਆ’ ਨੂੰ ‘ਆਏ ਆ’ ਵਾਂਗ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਆਈਆ’ ਵੀ ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਤੇ ਬਹੁਵਚਨ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਵਚਨ ਵਿਚ ਅੰਤਲਾ ਸੂਰ ਨਾਸਕੀ ਅਤੇ ਇਕਵਚਨ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਨਾਸਿਕਤਾ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
Talwara explains that ‘ਆਇਆ’ occurs with both masculine singular and masculine plural nouns. In his explanation of the plural, ‘ਆਇਆ’ is expanded as ‘ਆਏ ਆ’. ‘ਆਈਆ’ likewise occurs with both feminine singular and feminine plural nouns. He distinguishes a nasalized final vowel in the plural from a non-nasalized final vowel in the singular.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ
Speaking of the future
ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ ਦੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ’ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਦੱਸੇ ਹਨ: ਸਾਧਾਰਨ, ਹੁਕਮੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ।
The future tense tells us that an action will happen in the time to come. Bhai Joginder Singh Talwara’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ’ gives three kinds: ordinary, imperative and potential future.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਉਹ ਕਰੇਗਾ: ਸੀ ਅਤੇ ਸਿ
Third-person future: ਸੀ and ਸਿ
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਕ ਜਣੇ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਲਈ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਸੀ’ ਜਾਂ ‘ਸਿ’ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ‘ਚਲਸੀ’ ਦਾ ਅਰਥ ਚੱਲੇਗਾ ਹੈ। ‘ਸੀ’ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਪੁਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
For a future statement about one other person or thing, a verb may end in ‘ਸੀ’ or ‘ਸਿ’. For example, ‘ਚਲਸੀ’ means will go. The form ending in ‘ਸੀ’ occurs with both masculine and feminine subjects.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 181; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 257; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 260; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨); ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੧), ਪੰਨਾ 146
ਗਾ, ਗੋ, ਗੁ ਅਤੇ ਗੀ, ਗਿ
Masculine and feminine future endings
ਅਨ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਕ ਜਣੇ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਹੈ। ਪੁਲਿੰਗ ਕਰਤੇ ਨਾਲ ‘ਗਾ’, ‘ਗੋ’ ਜਾਂ ‘ਗੁ’ ਵਾਲੇ ਭਵਿੱਖਤ ਰੂਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਕਰਤੇ ਨਾਲ ‘ਗੀ’ ਜਾਂ ‘ਗਿ’ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ‘ਹੋਗੁ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ‘ਢਹਗਿ’ ਦਾ ਅਰਥ ਢਹੇਗੀ ਹੈ।
Third-person singular means speaking about one other person or thing. Future forms with ‘ਗਾ’, ‘ਗੋ’ or ‘ਗੁ’ occur with masculine subjects. With feminine subjects, ‘ਗੀ’ or ‘ਗਿ’ occurs. Thus ‘ਹੋਗੁ’ means will be, and ‘ਢਹਗਿ’ means will fall.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 257; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 258; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 259; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 261; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 21; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 35; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 50; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨); ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 181
ਹੈ ਨਾਲ ਵੀ ਭਵਿੱਖ
Future forms with ਹੈ
‘ਕਰਿ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਹੋਇ ਹੈ’ ਵਰਗੇ ਜੋੜ ਵੀ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ‘ਕਰਿ ਹੈ’ ਦਾ ਅਰਥ ਕਰੇਗਾ ਹੈ। ‘ਜੈ ਹੈ’ ਵਿਚ ‘ਜੈ’, ‘ਜਾਇ’ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਨ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ ਵਿਚ ‘ਸਿਧਾਈ’ ਅਤੇ ‘ਖਾਈ’ ਵਰਗੇ ‘ਈ’ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਭਵਿੱਖਤ ਰੂਪ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
Combinations such as ‘ਕਰਿ ਹੈ’ and ‘ਹੋਇ ਹੈ’ also express the future. Here ‘ਕਰਿ ਹੈ’ means will do. In ‘ਜੈ ਹੈ’, ‘ਜੈ’ is a shortened form of ‘ਜਾਇ’. Prof. Sahib Singh also lists third-person singular future forms ending in ‘ਈ’, such as ‘ਸਿਧਾਈ’ and ‘ਖਾਈ’.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 259; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 260; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 261; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਉਹ ਕਰਨਗੇ: ਬਹੁ ਵਚਨ
They will: plural forms
ਕਈ ਹੋਰ ਜਣਿਆਂ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਭਵਿੱਖਤ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਸਨਿ’ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ‘ਨ’ ਨਾਲ ਸਿਹਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ‘ਸਹਿ’ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ‘ਚਾਲਸਹਿ’ ਦਾ ਅਰਥ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ‘ਹਿ’, ‘ਹੀ’ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਇਕੱਲੇ ‘ਨਿ’ ਵਾਲੇ ਭਵਿੱਖਤ ਰੂਪ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
For several other people or things, a future verb may end in ‘ਸਨਿ’. Its final ‘ਨ’ carries a sihari. A form with ‘ਸਹਿ’ also occurs: ‘ਚਾਲਸਹਿ’ means they will go. Talwara also describes future forms with ‘ਹਿ’, ‘ਹੀ’ and, in some places, ‘ਨਿ’ alone.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 52; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 261; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 31; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨); ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੧), ਪੰਨਾ 146; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 181
ਤੂੰ ਕਰੇਂਗਾ: ਇਕ ਵਚਨ
You will: singular forms
ਇਕ ਜਣੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਭਵਿੱਖਤ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ‘ਹਿ’, ‘ਸਹਿ’, ‘ਸਿ’ ਅਤੇ ‘ਹੇ’ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਤੂੰ ਕਰੇਂਗਾ ਵਰਗਾ ਭਾਵ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ‘ਸੀ’, ‘ਹੀ’ ਅਤੇ ‘ਹਿਗਾ’ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਮਾਨ ਵਰਗਾ ਦਿੱਸਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਇੱਥੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Several future verb forms occur when addressing one person. Forms with ‘ਹਿ’, ‘ਸਹਿ’, ‘ਸਿ’ and ‘ਹੇ’ can convey a meaning like you will do. Talwara also describes forms with ‘ਸੀ’, ‘ਹੀ’ and ‘ਹਿਗਾ’. Thus a form that looks like a present-tense form can also express the future here.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 262; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 263; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 179; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 180; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 181; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨); ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੧), ਪੰਨਾ 146
ਤੁਸੀਂ ਕਰੋਗੇ: ਹੁ ਅਤੇ ਹੁਗੇ
You will: plural forms
ਕਈ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਹੁਗੇ’ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਭਵਿੱਖ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਇਕੱਲਾ ‘ਹੁ’ ਵੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਪਾਵਹੁ’ ਦਾ ਅਰਥ ਤੁਸੀਂ ਪਾਉਗੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
When addressing several people, a form with ‘ਹੁਗੇ’ can express the future. In some places, ‘ਹੁ’ alone does this work. Thus ‘ਪਾਵਹੁ’ can mean you will obtain.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 263; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 180; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 181; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨); ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੧), ਪੰਨਾ 146
ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ: ਸਾ ਅਤੇ ਹਉ
I will: ਸਾ and ਹਉ
‘ਸਾ’ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ‘ਸੇਵਸਾ’ ਦਾ ਅਰਥ ਮੈਂ ਸੇਵਾਂਗਾ ਹੈ। ‘ਲੈ ਹਉ’, ‘ਦੈ ਹਉ’ ਅਤੇ ‘ਕਰਿ ਹਉ’ ਵੀ ਮੈਂ ਲਵਾਂਗਾ, ਦਿਆਂਗਾ ਅਤੇ ਕਰਾਂਗਾ ਦੇ ਅਰਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ’ ਅਤੇ ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਲੀ ਧੁਨੀ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ‘ਸੇਵਸਾ’ ਨੂੰ ਸੇਵਸਾਂ ਅਤੇ ‘ਲੈ ਹਉ’ ਨੂੰ ਲੈ ਹਉਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ।
Forms ending in ‘ਸਾ’ express the speaker’s future action: ‘ਸੇਵਸਾ’ means I will serve. ‘ਲੈ ਹਉ’, ‘ਦੈ ਹਉ’ and ‘ਕਰਿ ਹਉ’ likewise mean I will take, give and do. Sikh Missionary College’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ’ and Talwara describe the final sound in these forms as nasal. For example, ‘ਸੇਵਸਾ’ is read as ਸੇਵਸਾਂ and ‘ਲੈ ਹਉ’ as ਲੈ ਹਉਂ.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 178; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 263; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 264; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 40; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 47; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ: ਗੋ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ
I will: with or without ਗੋ
ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਲਈ ‘ਉ’ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ‘ਗਾ’, ‘ਗੋ’ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਲਈ ‘ਗੀ’ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ‘ਗਾਵਉਗੋ’ ਦਾ ਅਰਥ ਮੈਂ ਗਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ‘ਕਰਉਗੀ’ ਦਾ ਅਰਥ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗੀ ਹੈ। ਕਦੇ ‘ਗਾ’ ਜਾਂ ‘ਗੋ’ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ‘ਉ’, ‘ਊ’ ਜਾਂ ‘ਆ’ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵੀ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਖ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
For the speaker’s future action, ‘ਉ’ may be followed by ‘ਗਾ’, ‘ਗੋ’, or feminine ‘ਗੀ’. ‘ਗਾਵਉਗੋ’ means I will sing, and ‘ਕਰਉਗੀ’ means I will do, with a feminine speaker. Sometimes a form with ‘ਉ’, ‘ਊ’ or ‘ਆ’ expresses the future without ‘ਗਾ’ or ‘ਗੋ’. Talwara describes these person-marking sounds as nasal in pronunciation.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 178; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 264; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨); ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੧), ਪੰਨਾ 146
ਬਿਹਾਰੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦਾ ਭਾਵ
Final bihari and the speaker
ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ)’ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਬਿਹਾਰੀ ਉਤਮ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ ਵਰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਅਨ ਪੁਰਖ ਦੇ ‘ਖਾਈ’ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਸਮਝਣਾ ਹੈ।
According to the Academy’s ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ)’, a final bihari on a verb can indicate first-person singular future. This means a statement about oneself, such as I will do. This use should be distinguished from third-person forms such as ‘ਖਾਈ’.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 112; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 259; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 261
ਅਸੀਂ ਕਰਾਂਗੇ
We will
ਆਪਣੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਉਤਮ ਪੁਰਖ ਬਹੁ ਵਚਨ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ‘ਹ’ ਨਾਲ ‘ਗੇ’ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣੇ ਰੂਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ‘ਕਰਹਗੇ’ ਦਾ ਅਰਥ ਅਸੀਂ ਕਰਾਂਗੇ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇਸ ਅਰਥ ਲਈ ‘ਸਹ’ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
A future statement about several people including oneself is first-person plural. Talwara describes forms made by combining ‘ਹ’ with ‘ਗੇ’: ‘ਕਰਹਗੇ’ means we will do. Prof. Sahib Singh also describes a form ending in ‘ਸਹ’ for this meaning.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 264; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨); ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੧), ਪੰਨਾ 146
ਬੋ ਅਤੇ ਬਾ ਵਾਲੇ ਰੂਪ
Future forms with ਬੋ and ਬਾ
ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਬੋ’ ਜਾਂ ‘ਬਾ’ ਵੀ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ‘ਮਰਿਬੋ’ ਦਾ ਅਰਥ ਮਰੇਗਾ ਅਤੇ ‘ਹੋਇਬਾ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਵੇਗਾ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਜੈਬੋ’ ਅਤੇ ‘ਐਬੋ’, ‘ਜਾਇਬੋ’ ਅਤੇ ‘ਆਇਬੋ’ ਦੇ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਹਨ।
Verb endings ‘ਬੋ’ and ‘ਬਾ’ also express the future. ‘ਮਰਿਬੋ’ means will die, and ‘ਹੋਇਬਾ’ means will happen. According to Talwara, ‘ਜੈਬੋ’ and ‘ਐਬੋ’ are shortened forms of ‘ਜਾਇਬੋ’ and ‘ਆਇਬੋ’.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 266; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 40; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 50; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਹੁਕਮ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬੇਨਤੀ ਵੀ
Commands and requests
ਹੁਕਮੀ ਭਵਿੱਖਤ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਗਿਆ, ਉਪਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਬੇਨਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
The imperative asks for an action to be done. It is not only a command. It can also express permission, advice, or a request.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਇਕ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਵੇਲੇ ਔਂਕੜ
An aunkar ending when addressing one
ਜਦੋਂ ਇਕ ਜਣੇ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਔਂਕੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ, ਇਕ-ਵਚਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਹੁਕਮੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅੰਤ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
When one person is asked to do something, some verbs end in an aunkar vowel mark. This is called the second-person singular. Not every imperative verb has this ending.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 78; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 114; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 115; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 23; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 269
ਸਿਹਾਰੀ ਨਾਲ ਹੁਕਮੀ ਭਾਵ
A sihari ending with imperative meaning
ਇਕ ਜਣੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਹਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਹੁਕਮ, ਬੇਨਤੀ ਜਾਂ ਉਸਤਤਿ ਦਾ ਭਾਵ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਿਹਾਰੀ ਸੰਬੰਧ ਜਾਂ ਕਾਰਕ ਦਾ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
A verb asking one person to do something sometimes ends in a sihari vowel mark. The Sikh Missionary College book describes command, request, or praise in this use. Here the sihari does not express a relational or case meaning.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 45; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 29
ਇੱਕੋ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ
Two forms of the same verb
ਕੁਝ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮੀ ਇਕ-ਵਚਨ ਰੂਪ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜਪੁ ਤੇ ਜਪਿ, ਚੇਤੁ ਤੇ ਚੇਤਿ, ਦੇਹੁ ਤੇ ਦੇਹਿ ਵਰਗੇ ਜੋੜੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਅੰਤ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਹੁਕਮੀ ਭਾਵ ਮੁੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਰੂਪ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਯਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Some verbs have two imperative singular forms. Prof. Sahib Singh lists pairs such as ਜਪੁ and ਜਪਿ, ਚੇਤੁ and ਚੇਤਿ, and ਦੇਹੁ and ਦੇਹਿ. A change in the ending therefore does not by itself remove the imperative meaning. These forms are learned through practice.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 270; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 269
ਮਨਾਹੀ ਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ
Prohibition and warning
ਹੁਕਮੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਸੁਣਿਅਹੁ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਨ ਕਰੀਅਹੁ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
The imperative can also tell someone not to do something. Forms with ਨ can express advice or a warning against an action. Talwara explains ਸੁਣਿਅਹੁ as listening attentively and ਨ ਕਰੀਅਹੁ as not doing something even by mistake.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਬੇਨਤੀ ਵਿਚ ਆਦਰ
Respect in requests
ਬੇਨਤੀ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਇਕ-ਵਚਨ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਬੇਨਤੀ ਵਿਚ ਆਦਰ ਵਾਲੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਰੂਪ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੀਜੈ ਦਾ ਅਰਥ ਦੀਜੀਏ ਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਦਾ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਰੂਪ ਆਦਰ ਵੀ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ।
A request can use a singular verb. Talwara also describes respectful plural forms in requests. He explains ਦੀਜੈ as a respectful ‘please give.’ A plural form in a request can therefore express respect.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਉਹ ਕਰੇ ਜਾਂ ਉਹ ਕਰਨ
Let someone or others act
ਹੁਕਮੀ ਭਵਿੱਖਤ ਸਿਰਫ਼ ਤੂੰ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਅੱਨ ਪੁਰਖ ਵਿਚ ਲਾਗਉ ਦਾ ਅਰਥ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਕਹਉ ਦਾ ਅਰਥ ਕਹੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਵਿਚ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਨਿ ਅਤੇ ਹੁਕਮੀ ਭਵਿੱਖਤ ਦੇ ਨੁ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੁਕਮੀ ਅਨੁ ਵਿਚ ਨ ਦੀ ਥਾਂ ਹ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
The imperative is not used only for ‘you.’ In the third person, ਲਾਗਉ can mean ‘may it seem’ and ਕਹਉ can mean ‘let someone say.’ Prof. Sahib Singh distinguishes present-tense plural ਨਿ from imperative plural ਨੁ. The ਨ in imperative ਅਨੁ can also be replaced by ਹ.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 270; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 272; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 273; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 274
ਆਓ ਅਸੀਂ ਕਰੀਏ
Let us act
ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਲਾਗੀਐ ਦਾ ਅਰਥ ਆਓ ਅਸੀਂ ਲੱਗੀਏ ਅਤੇ ਤਿਆਗੀਐ ਦਾ ਅਰਥ ਆਓ ਅਸੀਂ ਤਿਆਗੀਏ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਜਾਗੀਐ ਅਤੇ ਛੋਡੀਐ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਵਾਲੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।
The first-person plural includes the speaker in the proposed action. Prof. Sahib Singh explains ਲਾਗੀਐ as ‘let us engage’ and ਤਿਆਗੀਐ as ‘let us give up.’ The Sikh Missionary College book explains forms such as ਜਾਗੀਐ and ਛੋਡੀਐ using ‘should’ meanings.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 275; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 47; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 48
ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
Something should be done
ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਾਵੀਐ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਿਆਈਐ ਨੂੰ ਧਿਆਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਗਾਈਅਹਿ ਵਰਗਾ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਰੂਪ ਗਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਦਾ ਭਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Talwara explains some forms as meaning that an action should be done. He glosses ਗਾਵੀਐ as ‘should be sung’ and ਧਿਆਈਐ as ‘should be meditated upon.’ A plural form such as ਗਾਈਅਹਿ expresses ‘should be sung’ with a plural subject.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਦੁਹਰਾਉ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦਾ ਭਾਵ
Repetition can express repeated action
ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਹੁਕਮੀ ਰੂਪ ਦੀ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਵਰਤੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ ਇਕ-ਵਚਨ ਦਾ ਰੂਪ ਦੋ ਵਾਰ ਆ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੰਮ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਕਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਦੁਹਰਾਉ ਨੂੰ ਹਰ ਵਾਰ ਸਿੱਧਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਸਮਝੋ।
Prof. Sahib Singh describes a special use of the imperative form. Repeating a second-person singular form can express an action happening repeatedly. In this use, the main verb can have a different subject or tense. Such repetition should therefore not always be read as a direct command.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 275; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 276
ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣਾ
Having someone else do an action
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਾਏ, ਉਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾਰਥਕ ਕਿਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾਰਥਕ ਧਾਤੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਕੰਮ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਭਾਵ ਵੀ ਸਮਝੋ।
When someone prompts another person to do an action, the verb is called a causative verb. Its root form is called a causative root. So look not only at the word’s ending but also at its meaning of having an action done.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਬਣਤਰ
Formation in earlier languages
ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਧਾਤੂ ਨਾਲ ‘ਅਯ’ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ‘ਅਯ’ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਪ’ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ‘ਪ’ ਦੀ ਥਾਂ ‘ਵ’ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ‘ਆਵ’ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਧੇਰੇ ਚੱਲਦੇ ਸਨ। ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
According to Prof. Sahib Singh, Sanskrit formed these verbs by adding ‘ਅਯ’ to the root. In some forms, ‘ਪ’ also appeared before ‘ਅਯ’. Prakrit used ‘ਵ’ in place of this ‘ਪ’, and forms with ‘ਆਵ’ were more common. Both kinds of forms also occur in Apabhramsha.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 293; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 295
ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ
Different forms for different tenses
ਪ੍ਰੇਰਣਾਰਥਕ ਧਾਤੂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਕਾਲ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਅੰਸ਼ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਦੀ ਰੂਪ-ਸਾਰਣੀ ਵਿਚ ਵਰਤਮਾਨ ਲਈ ‘ਕਰਾਵੈ’, ਭੂਤਕਾਲ ਲਈ ‘ਕਰਾਇਆ’ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ‘ਕਰਾਇਸੀ’ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੁਕਮੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ‘ਜਪਾਵਹੁ’ ਅਤੇ ‘ਕਰਾਵਹੁ’ ਵੀ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ‘ਹੁ’ ਅੰਤ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾਰਥਕ ਨਾ ਮੰਨੋ; ਕੰਮ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਭਾਵ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
An element showing tense is added to the end of a causative root. Talwara’s table gives ‘ਕਰਾਵੈ’ for the present, ‘ਕਰਾਇਆ’ for the past, and ‘ਕਰਾਇਸੀ’ for the future. Imperative forms include ‘ਜਪਾਵਹੁ’ and ‘ਕਰਾਵਹੁ’. Do not identify a verb as causative merely because it ends in ‘ਹੁ’; it must also convey having an action done.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
‘ਕਟਾਈਐ’ ਦਾ ਭਾਵ
The meaning of ‘ਕਟਾਈਐ’
ਤਲਵਾੜਾ ‘ਕਟਾਈਐ’ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾਰਥਕ ਕਿਰਿਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ‘ਭਾਵੇਂ ਕਟਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ’ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ‘ਭਾਵੇਂ’ ਦਾ ਭਾਵ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਹੈ।
Talwara identifies ‘ਕਟਾਈਐ’ as a causative verb. Its meaning is ‘even if it is caused to be cut’. Here, alongside causation, the sense of ‘even if’ must also be understood.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਕਿਰਦੰਤ ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਛਾਣੋ
Recognize participles by their use
ਕਿਰਦੰਤ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਾਕ ਵਿਚ ਇਹ ਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਿਆ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਾਲ ਸਮੇਤ ਦੱਸਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਦੰਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਵਾਕ ਵਿਚਲੀ ਵਰਤੋਂ ਵੇਖੋ।
A participle is formed from a verb root. But in a sentence it works as a noun, adjective, or adverb. A verb describes an action with tense; to identify a participle, look at its use in the sentence.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 166; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਭਾਵਾਰਥ: ਕੰਮ ਦਾ ਨਾਂ
Infinitive nouns name an action
ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਨ, ਣ, ਨਾ ਜਾਂ ਣਾ ਜੋੜ ਕੇ ਭਾਵਾਰਥ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਂਵ ਵਾਂਗ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਕਰਮ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨੂੰ, ਤੋਂ ਜਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਕ-ਵਚਨ ਨਾਂਵ ਦੇ ਰੂਪ ਨੁ ਜਾਂ ਣੁ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਕੱਠੇ ਆਏ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਦੇ ਕੇਵਲ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਭਾਵਾਰਥ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਤਲਵਾੜਾ ਨਾਂਵ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਭਾਵਾਰਥ ਨੂੰ ਉਸੇ ਬਣਤਰ ਵਾਲੀ ਅਮਿਤ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Infinitive forms are made by adding ਨ, ਣ, ਨਾ, or ਣਾ to a verb root. They can act as a subject or object like a noun, and can take words such as ਨੂੰ, ਤੋਂ, or ਨਾਲ. In Gurbani, singular noun forms also end in ਨੁ or ਣੁ; when several occur together, this marker sometimes appears only on the last one. Sahib Singh also describes some infinitive forms used adverbially. Talwara distinguishes an infinitive used as a noun from a non-finite verb of the same form.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 167; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 286; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਭਾਵਾਰਥ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ
Other infinitive forms
ਭਾਵਾਰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਸਿਰਫ਼ ਨਾ ਜਾਂ ਣਾ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਜ ਵਿਚ ਨੋ, ਨ ਅਤੇ ਬੋ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਬ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੰਬੰਧਕ ਨਾਲ ਬੋ ਦਾ ਬੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਸੰਬੰਧਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਬੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਚਿਤਿ ਨ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਰਹਿ ਨ ਸਕੈ ਵਰਗੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿਚ ਸਿਹਾਰੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਵਾਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Infinitive forms do not end only in ਨਾ or ਣਾ. Sahib Singh describes forms in ਨੋ, ਨ, and ਬੋ in Braj, and forms in ਬ in eastern speech. With a postposition, ਬੋ becomes ਬੇ, though ਬੇ sometimes occurs without a postposition too. Sahib Singh also calls the sihari-ending words in combinations such as ਚਿਤਿ ਨ ਜਾਣਦਾ and ਰਹਿ ਨ ਸਕੈ infinitive forms.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 284; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 285; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 287; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 288
ਭੂਤ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ-ਫਲ
Past and result participles
ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਬੋਲਿਆ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਇਆ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਕੀਤਾ, ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਦਿੱਤਾ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ। ਤਲਵਾੜਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਭੂਤ-ਕਿਰਦੰਤ ਹੈ। ਉਹੀ ਰੂਪ ਜਦੋਂ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਰਿਆ-ਫਲ ਕਿਰਦੰਤ ਹੈ। ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ ਵੀ ਨਾਂਵ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
Forms such as ਪੜ੍ਹਿਆ or ਬੋਲਿਆ are generally made by adding ਇਆ to the root; other forms include ਕੀਤਾ, ਪੀਤਾ, and ਦਿੱਤਾ. According to Talwara, such a word used as an adjective is a past participle. When the same form names the work done or its result, it is a result participle. Naveen Gurbani Saral Vyakaran also distinguishes noun use from adjective use.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 167; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 168; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਵਰਤਮਾਨ ਕਿਰਦੰਤ
Present participles
ਦਾ, ਦੇ, ਦੀ ਜਾਂ ਤ, ਤਾ, ਤੇ, ਤੀ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਰਤਮਾਨ ਕਿਰਦੰਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਨਾਂਵ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਲੰਦੀ ਅੱਗ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਇਹ ਇਕੱਲੇ ਆ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Forms ending in ਦਾ, ਦੇ, ਦੀ or ਤ, ਤਾ, ਤੇ, ਤੀ can be present participles. They often describe the state of a noun, as in a burning fire. Their forms can change with gender and number. Sometimes they stand alone and name the person doing the action.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 168; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 169; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ
The doer of an action
ਭਾਵਾਰਥ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਕੰਨਾ ਹਟਾ ਕੇ ਹਾਰ ਜਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਕਰਤਰੀ-ਵਾਚਕ ਕਿਰਦੰਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੇਂਦਾ ਅਤੇ ਲੈਂਦਾ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
An agent participle is formed by removing the final kanna from an infinitive and adding ਹਾਰ or ਵਾਲਾ. It means the doer of an action. It can be used as either a noun or an adjective. Forms such as ਦੇਂਦਾ and ਲੈਂਦਾ can also name the doer, depending on their use.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ
Having done an action first
ਪੂਰਬ-ਪੂਰਨ ਕਿਰਦੰਤ ਦਾ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਰਦੰਤ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇੱਕੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਮੂਲ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਸਿਹਾਰੀ ਅਕਸਰ ਇਹ ਭਾਵ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੋਲਿ ਦਾ ਭਾਵ ਬੋਲ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿਲਿ ਦਾ ਭਾਵ ਮਿਲ ਕੇ ਹੈ।
A conjunctive participle means doing one action before going on to another. According to Talwara, the participle and the main verb have the same subject. In Gurbani, a final sihari on a verb root often conveys this meaning. Thus ਬੋਲਿ means having spoken, and ਮਿਲਿ means having met.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 39; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 40; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 29; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 170; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 289; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਜੋੜ ਅਤੇ ਲਗਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ
Notice spacing and vowel marks
ਮਲੁ ਭਖਿ ਵਿਚ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਹਨ: ਮਲੁ ਕਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਭਖਿ ਦਾ ਭਾਵ ਖਾ ਕੇ ਹੈ। ਮਲਭਖੁ ਇਕੱਠਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਰਿ ਦਾ ਭਾਵ ਸਾੜ ਕੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਧਨ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜੋੜ ਅਤੇ ਅੰਤਲੀ ਲਗ ਵੇਖ ਕੇ ਅਰਥ ਕਰੋ।
ਮਲੁ ਭਖਿ contains two words: ਮਲੁ is the object, and ਭਖਿ means having eaten. ਮਲਭਖੁ is a single compound word naming one who eats filth. The Academy's Gurbani Vyakaran similarly explains ਜਰਿ as having burned, not wealth or gold. Therefore, consider word separation and the final vowel mark when interpreting a word.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 40; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 41
ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਸਿਹਾਰੀ
Sihari in compound verbs
ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਅਕਸਰ ਸਿਹਾਰੀ ਵਾਲੇ ਪੂਰਬ-ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਜੋੜ ਇਕੱਠਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਰਥ ਸਮਝੋ।
According to the Academy's Gurbani Vyakaran, a main verb combines with an auxiliary to form a compound verb. In such combinations, the main verb often has a sihari-ending conjunctive form. Read the whole combination together to understand its meaning.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 44
ਇ, ਕੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਰੂਪ
Forms with ਇ, ਕੈ, and other endings
ਸੂਰ ਨਾਲ ਮੁੱਕਦੇ ਮੂਲ ਪਿੱਛੇ ਇ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਇ ਅਤੇ ਹੋਇ। ਕਦੇ ਅੰਤਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਸੂਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੀ, ਦੇ ਅਤੇ ਪੈ ਵੀ ਕਰ ਕੇ ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਦੰਤ ਪਿੱਛੇ ਕਰਿ ਜਾਂ ਕੈ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅੱਜ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸ ਲਈ ਕੇ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ। ਛੰਦ ਦੀ ਚਾਲ ਕਰਕੇ ਆਇ ਦੀ ਥਾਂ ਆਏ ਜਾਂ ਆਈ ਅਤੇ ਕਰਿ ਦੀ ਥਾਂ ਕਰੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
A vowel-ending root can take ਇ, as in ਖਾਇ and ਹੋਇ. Sometimes the final marker disappears or merges with the vowel, so ਪੀ, ਦੇ, and ਪੈ can also convey a conjunctive meaning. ਕਰਿ or ਕੈ may follow the participle; modern Punjabi uses ਕੇ for this. For metrical reasons, forms such as ਆਏ or ਆਈ instead of ਆਇ, and ਕਰੇ instead of ਕਰਿ, also occur.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 290; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 291; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 292; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 294; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿਰਦੰਤ
Repeated participles
ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਿਰਦੰਤ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਦਾ ਭਾਵ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਦੁਹਰਾਏ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਵੀ ਸਮਝੋ।
A participle is repeated to show an action happening again and again. ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ means repeatedly hearing. Understand other repeated forms in the same way.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 170; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ
Cause and its result
ਤਲਵਾੜਾ ਸੁਣਿਐ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆ-ਫਲ ਕਿਰਦੰਤ ਦੇ ਸੰਮਿਲਤ ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵਾਕੰਸ਼ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦਾ ਵਾਕੰਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਕਾਰਨ-ਕਾਰਜ ਕਿਰਦੰਤ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਆਏ ਨਾਂਵ, ਪੜਨਾਂਵ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Talwara describes forms such as ਸੁਣਿਐ as result-participle forms with an incorporated relational meaning. A phrase containing such a form sometimes states a cause, while the adjoining phrase states its result. This use is also called a cause-and-effect participle. The accompanying noun, pronoun, or adjective can also change form.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ
Verbs and their forms
ਕਿਰਿਆ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਹੋਣਾ ਦੱਸੇ। ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਕਾਲ, ਪੁਰਖ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਕਾਲ ਤਿੰਨ ਹਨ: ਵਰਤਮਾਨ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਤ। ਕਿਰਿਆ ਹੁਕਮ, ਬੇਨਤੀ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਵੀ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਹੈ।
A verb is a word that expresses an action or occurrence. Its forms change according to tense, person, gender and number. There are three tenses: present, past and future. A verb can also express a command, request or wish.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 7; ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 163; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 9; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:), ਲੁਧਿਆਣਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਸਰਲ ਨੇਮ, ਪੰਨਾ 10; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 1; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੧), ਪੰਨਾ 128; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੧), ਪੰਨਾ 145
ਇਕਹਿਰੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ
Simple and compound verbs
ਇਕ ਕਿਰਿਆ-ਮੂਲ ਤੋਂ ਬਣੀ ਇਕ-ਸ਼ਬਦੀ ਕਿਰਿਆ ਇਕਹਿਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਕਿਰਿਆ-ਮੂਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਕਿਰਿਆ ਸੰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਅਸਲ ਕੰਮ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਮੁਖ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਮੁਖ ਕਿਰਿਆ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
A one-word verb formed from one verbal root is a simple verb. A verb formed from two or more verbal roots is compound. The word expressing the actual action is the main verb, and the remaining part is the auxiliary. The main verb usually comes first, but in poetry it can also come later.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੧), ਪੰਨਾ 37; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਇਕੱਲਾ ‘ਹੈ’ ਵੀ ਕਿਰਿਆ
‘ਹੈ’ can stand alone as a verb
‘ਹੋ’ ਦੇ ਰੂਪ, ਜਿਵੇਂ ‘ਹੈ’, ‘ਹਨ’ ਜਾਂ ‘ਸੀ’, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਅਪੂਰਣ ਜਾਂ ਸੰਸਰਗੀ ਕਿਰਿਆ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ‘ਹੈ’ ਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ‘ਹਾਇ’ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਹੈ।
Forms of ‘ਹੋ’, such as ‘ਹੈ’, ‘ਹਨ’ or ‘ਸੀ’, can function as verbs without another verb. This use is called an incomplete or linking verb. Talwara explains that in a few places ‘ਹੈ’ is not a verb but a shortened form of ‘ਹਾਇ’.
ਸਰੋਤ: ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੧), ਪੰਨਾ 37; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਕਰਮ ਦੀ ਲੋੜ
Whether a verb needs an object
ਜਿਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਕਰਮਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ ਵਾਪਰੇ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਕਰਮਕ ਹੈ। ਦੋ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਦੁਕਰਮਕ ਹੈ। ਦੋ ਕਰਮ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ‘ਕੀ?’ ਅਤੇ ‘ਕਿਸ ਨੂੰ?’ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
A verb that needs no object is intransitive. A verb whose action falls on a person or thing and requires an object is transitive. A verb related to two objects is ditransitive. To identify the two objects, we can ask ‘what?’ and ‘to whom?’
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 164; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਕਰਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਕਰਮਨੀ ਵਾਚ
Active and passive voice
ਕਰਤ੍ਰੀ ਵਾਚ ਵਿਚ ਵਾਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਨੀ ਵਾਚ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਾ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਨੀ ਵਾਚ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮੇਲ ਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
In active voice, the subject of the sentence is the doer of the action. In passive voice, the subject is what undergoes the action. In passive voice, the verb agrees with the object in its direct form.
ਸਰੋਤ: ਅਗਿਆਤ (DiscoverSikhism ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) — ਨਵੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 165; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਕਰਮਨੀ ਵਾਚ ਦੇ ਛੋਟੇ ਰੂਪ
Compact passive forms
‘ਪਾਈਅਹਿ’ ਅਤੇ ‘ਪਾਈਅਨਿ’ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ’ ਹੈ। ‘ਜਾਣੀਐ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਪਾਈਐ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ’ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਨੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਾਲ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਫੜੀਅਗੁ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਫੜਿਆ ਜਾਏਗਾ’ ਅਤੇ ‘ਜਾਲੀਅਉ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਜਾਲਿਆ ਜਾਏ’ ਹੈ।
Forms such as ‘ਪਾਈਅਹਿ’ and ‘ਪਾਈਅਨਿ’ mean ‘are obtained’. ‘ਜਾਣੀਐ’ can mean ‘is known’, and ‘ਪਾਈਐ’ can mean ‘is obtained’. A tense marker can also be added to a passive form. Thus ‘ਫੜੀਅਗੁ’ means ‘will be caught’, and ‘ਜਾਲੀਅਉ’ means ‘let it be burnt’.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 277; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 278; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 279
‘ਨਿ’ ਅਤੇ ‘ਨੁ’ ਦਾ ਫ਼ਰਕ
The difference between ‘ਨਿ’ and ‘ਨੁ’
ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਕਿਰਿਆ-ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ। ‘ਪਰਖੀਅਨਿ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਪਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ’ ਹੈ, ਪਰ ‘ਪਰਖਿਅਨੁ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਉਸ ਨੇ ਪਰਖੇ’ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਪਾਈਅਨਿ’ ਦਾ ਭਾਵ ‘ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ’ ਅਤੇ ‘ਪਾਈਅਨੁ’ ਦਾ ਭਾਵ ‘ਉਸ ਨੇ ਪਾਈ ਹੈ’ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਲਗਾਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰਣ ਵਿਚ ਨਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Look carefully at the vowel signs in similar-looking verb forms. ‘ਪਰਖੀਅਨਿ’ means ‘are tested’, whereas ‘ਪਰਖਿਅਨੁ’ would mean ‘he tested them’. Likewise, ‘ਪਾਈਅਨਿ’ means ‘are obtained’, while ‘ਪਾਈਅਨੁ’ means ‘he has placed it’. Talwara advises readers not to omit these short vowels in pronunciation.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 114; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੧), ਪੰਨਾ 81
ਕਰਮਨੀ ਧਾਤੂ ਵਿਚ ‘ਪ’
‘ਪ’ in passive roots
ਕੁਝ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਕਰਮਨੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ‘ਪ’ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ‘ਧੋਣਾ’ ਤੋਂ ‘ਧੁਪਣਾ’, ‘ਜਿੱਤਣਾ’ ਤੋਂ ‘ਜਿਪਣਾ’ ਅਤੇ ‘ਜਾਨਣਾ’ ਤੋਂ ‘ਜਾਪਣਾ’ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ‘ਜਾਪੀ’ ਅਤੇ ‘ਜਾਪਈ’ ਦਾ ਭਾਵ ‘ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ’ ਹੈ।
Some verbal roots have ‘ਪ’ in their passive forms. The books give ‘ਧੁਪਣਾ’ from ‘ਧੋਣਾ’, ‘ਜਿਪਣਾ’ from ‘ਜਿੱਤਣਾ’, and ‘ਜਾਪਣਾ’ from ‘ਜਾਨਣਾ’. In this use, ‘ਜਾਪੀ’ and ‘ਜਾਪਈ’ mean ‘is known’.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 281; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 282; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਕਰਮਨੀ ਵਾਚ
Passive voice with auxiliaries
ਕਰਮਨੀ ਵਾਚ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ‘ਕਹੀਅਤ ਹੈ’ ਵਿਚ ‘ਹੋਣਾ’ ਦਾ ਰੂਪ ਸਹਾਇਕ ਹੈ। ਭੂਤ-ਰੂਪ ਨਾਲ ‘ਜਾਣਾ’ ਦਾ ਰੂਪ ਲਾ ਕੇ ਵੀ ਕਰਮਨੀ ਵਾਚ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ‘ਲਖਿਆ ਨ ਜਾਇ’।
Passive voice can also be formed with more than one word. In ‘ਕਹੀਅਤ ਹੈ’, a form of ‘ਹੋਣਾ’ serves as the auxiliary. A past form can also be combined with a form of ‘ਜਾਣਾ’ to make the passive, as in ‘ਲਖਿਆ ਨ ਜਾਇ’.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 282; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 283
ਕਰਮਨੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੇਨਤੀ
Requests in passive form
ਕੁਝ ਕਰਮਨੀ ਰੂਪ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ‘ਦੀਜੈ’ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਬੇਨਤੀ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਤਲਵਾੜਾ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਈ ਕਰਮਨੀ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਟੀਕਾਕਾਰ ਕਰਤ੍ਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ‘ਤਿਆਗੀਐ’ ਨੂੰ ‘ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ’ ਜਾਂ ‘ਅਸੀਂ ਤਿਆਗ ਦੇਈਏ’ ਕਰਕੇ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Some passive forms respectfully ask someone to perform an action. Thus a form such as ‘ਦੀਜੈ’ can express a request. Talwara explains that commentators often translate passive forms into active wording. For example, ‘ਤਿਆਗੀਐ’ is explained as ‘should be renounced’ or ‘let us renounce’.
ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 280; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਪੰਨਾ 281; ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਲ ਵਿਆਕਰਨ ਬੋਧ (ਜਿਲਦ ੨)
ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਸਿਹਾਰੀ
Final ਸਿਹਾਰੀ in a compound verb
ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਕੋਰਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਭਾਵਾਰਥਕ ਰੂਪ ਦੇ ਅੰਤ ਸਿਹਾਰੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਉਹ ਰੂਪ ਮੁਖ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਂਵ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਵੱਖ ਸਮਝੋ ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਹਾਰੀ ‘ਨੂੰ, ਲਈ, ਹੇਤ’ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
According to the Academy course, an infinitive form in a compound verb can take a final ਸਿਹਾਰੀ. Here that form functions as the main verb. Distinguish it from a noun form whose ਸਿਹਾਰੀ conveys ‘to’, ‘for’ or ‘for the purpose of’.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 45
ਬਿਹਾਰੀ ਨਾਲ ‘ਮੈਂ’ ਦਾ ਭਾਵ
ਬਿਹਾਰੀ with a first-person meaning
ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ‘ਮੈਂ’ ਦਾ ਭਾਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਅਰਥ ‘ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ’ ਜਾਂ ‘ਮੈਂ ਕਰਾਂ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇਠਲੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾ ਸਮਝੋ।
The Academy course describes verb forms ending in ਬਿਹਾਰੀ that convey a first-person meaning. In this use, the meaning is ‘I do’ or ‘I may do’. Therefore, do not treat the forms below as feminine merely because they end in ਬਿਹਾਰੀ.
ਸਰੋਤ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕੈਡਮੀ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ (ਕੋਰਸ), ਪੰਨਾ 76
